<< Μέρος 3οΜέρος 5ο >>

Του Αντώνη Κακαρά

Karousos GewrgiosΣτο τμήμα αυτό της συνέντευξης ο Καρούσος αναφέρεται με λεπτομέρειες στο βασιλικό κίνημα της 13ης Δεκέμβρη 1967 και στη στάση που τήρησαν αρκετοί από τους αξιωματικούς του στρατού ξηράς κυρίως καθώς και στους Βάρσο, Περίδη, Έσσερμαν, Ράπτη και Μενενάκο, Εντύπωση προκαλεί ο Ράπτης λόγω της σχέσης που ανέπτυξε στη συνέχεια με τον Παπαδόπουλο.

Εν εκτάσει επίσης αναφέρεται στην οργάνωση «Ελεύθεροι Έλληνες» στην οποία και ανήκε, στα σχέδιά τους, και κυρίως στις δικές του σχέσεις με το Δροσογιάννη για τον οποίον δεν τρέφει και ιδιαίτερη εκτίμηση. Επεκτείνεται επίσης στους Λύτρα, Βασιλικόπουλο και Βαρδάνη.

Εκεί όπου ο Καρούσος δεν κρύβει τη συμπάθειά του και καταβάλλει ιδιαίτερη προσπάθεια είναι ο Γρίβας, τον οποίο από την αρχή μέχρι τέλους της συνέντευξης τιμά, εκθειάζει και προβάλλει ως πατριώτη, πολεμιστή, αντιχουντικό, οργανωτή αντιδικτατορικής οργάνωσης στην Ελλάδα και στη συνέχεια στην Κύπρο, παρεξηγημένο και με διαστρέβλωση της προσωπικότητάς του και του εν γένει έργου του.

Όσον αφορά την ΕΟΚΑ Β επιμένει πως πιθανότατα είχε – ο Γρίβας- παρότρυνση των Καραμανλή, Μαύρου, Παπανδρέου και δη με αρχική ανοχή του Μακαρίου !!

Τέλος στο μέρος αυτό αναφέρεται και στο ΠΑΚ εξωτερικού καθώς και στο ΡΗΓΑ ΦΕΡΑΙΟ.

***

-. Πάμε στα γεγονότα στρατηγέ. 13 Δεκέμβρη το ’67, ο Κόλλιας υπέρ του βασιλιά και κατά της χούντας σας καλεί και τάσσεστε υπέρ …

Κ. Ανεπιφύλακτα ναι. Αυτό που μου έκανε εντύπωση είναι το εξής. Ότι με την πρώτη εκδήλωση, διότι μαζί μου εξεδηλώθει και ο … ο συνταγματάρχης τότε των τεθωρακισμένων που αυτοκτόνησε … Ο οποίος ήταν διευθυντής τεθωρακισμένων του σώματος στρατού.

-. Ο Βάρσος;

Κ. Ο Βάρσος. Εξεδηλώθη επίσης και ο διοικητής μιας επιστρατευτικής μονάδος ο Οπρόπουλος ο οποίος ήταν στην περιοχή του πρώτου σώματος στρατού. Ο Βάρσος διέταξε την άμεση συγκρότηση μιας ύλης αρμάτων την οποία έθεσε υπό προειδοποίηση μιας ώρας, εγώ πήρα την εντολή του ελέγχου του λόχου διοικήσεως του σώματος στρατού …

-. Που ήσασταν δηλαδή;

Κ. Ήμουνα στην έδρα του σώματος στρατού, ο λόχος διοικήσεως ήταν στο στρατόπεδο της Κοζάνης.

-. Ο Οπρόπουλος που ήτανε;

Κ. Ο Οπρόπουλος ήτανε στο Τσοτίλη, νομίζω.

-. Στο Τσοτίλη. Και ο Βάρσος που ήτανε;

Κ. Επίσης στην έδρα του σώματος του στρατού.

-. Άρα ήσασταν στο βορά.

Κ. Μάλιστα. Ο διοικητής της στρατιάς με άφησε να εννοήσω ότι η εκδηλωθείσα κατάσταση είχε μια υψηλή σοβαρότητα, λόγω της συμμετοχής στελεχών του στρατού της βορείου, κυρίως, Ελλάδος και ότι το αποτέλεσμα θα ήταν οπωσδήποτε θετικό. Προσωπικά δεν θα με επηρέαζε, διότι ήδη είχα προδιαγράψει την τύχη μου και δεν είχα και κανένα λόγο να επιφυλάσσομαι και λοιπά. Έθεσα το λόχο στρατηγείου υπό έλεγχο μου. Πήγα στο διοικητή του σώματος στρατού, στον οποίο είπα ότι «Εάν δεν τάσσεστε υπέρ της Βασιλικής εκδηλώσεως σήμερα, μπορείτε να μείνετε στο γραφείο αλλά παρακαλώ πολύ κύριε σωματάρχα καμία συμμετοχή …» …

-. Ένα λεπτό. Εσείς είσαστε με τι βαθμό τότε;

Κ. Ταγματάρχης.

-. Και πήγατε στον Κόλια;

Κ. Όχι τον Κόλια.

-. Σε ποιον πήγατε τότε;

Κ. Στον σωματάρχη.

-. Στον σωματάρχη και του είπατε κάτι στο γραφείο …

Κ. Ναι, ένας …, ναι.

-. Μην μιλάμε μαζί στρατηγέ. Δηλαδή τον συλλάβατε;

Κ. Ναι.

-. Πέστε το. Τον συλλάβατε λοιπόν …

Κ. Όχι, δεν τον συνέλαβα.

-. Τι τον κάνατε;

Κ. Δεν τον συνέλαβα, απλώς του είπα αυτό. Και τον εγκατεστημένο (…) έξω από την πόρτα τον έδιωξα. Δεν μπορώ να ισχυρισθώ ότι τον συνέλαβα, τέτοιο πράγμα δεν συνέβη.

-. Αυτός όμως κάθισε στ’ αυγά του, δεν κινήθηκε;

Κ. Δεν κινήθηκε και μάλιστα ήταν ο πρώτος προβληματισμός μου. Με τη σκέψη ότι πώς ένας διοικητής σώματος στρατού δεν παίρνει σαφώς μια θέση, όφειλε να ταχτεί είτε με τη μια είτε με την άλλη πλευρά. Μου έκανε όμως εντύπωση και το εξής. Ότι όλα εκείνα τα παλικάρια του σώματος στρατού τα οποία εξεδηλώθησαν υπέρ της 21ης Απριλίου και μάλιστα τόσο επιθετικά και ιδιαίτερα κατακτητικά για μένα, διότι συντήρησα εκείνη τη στάση της χαρακτηρίσεως μου, κάθισαν και αυτά στα αυγά τους. Για να καταλάβω για δεύτερη φορά, πως ο φτωχός Έλληνας αξιωματικός ήτανε υποτεταγμένος στην φρατζόλα και δώστε μεγάλη προσοχή σε αυτό που σας λέω. Ήτανε υποτεταγμένος στην φρατζόλα. Είναι και σήμερα υποτεταγμένος στην φρατζόλα γιατί …, για αυτό βλέπετε την ανοχή απέναντι στην κομματική παρέμβαση, η οποία και σήμερα είναι απροκάλυπτη μέσα στο στράτευμα.

-. Δεν είναι μόνο το θέμα της φρατζόλας, δεν είναι μόνο το θέμα το οικονομικό. Είναι και το θέμα του φρονήματος, είναι και η κουλτούρα και το πολιτιστικό επίπεδο. Δεν είναι όμως του παρόντος. Πάμε στα γεγονότα. Ο βασιλέας αποτυγχάνει.

Κ. Είναι, να το επιβεβαιώσουμε, είναι και το θέμα της εισαγωγής η οποία επηρεάζει τον αξιωματικό από την είσοδο του στη σχολή και κατά την πορεία του στην υπηρεσιακή πλευρά, στο στράτευμα.

-. Πάντως εγώ συγκρατώ από αυτό που μου είπατε, για τις 13 του Δεκέμβρη, ότι το σύνολο σχεδόν των αξιωματικών που είχανε ταχτεί υπέρ της δικτατορίας δεν κινήθηκε…
Κ. Κατάκατσαν. Δεν εκινήθη ουδείς. Δεν εμπόδισαν την κίνηση της ύλης αρμάτων προς την περιοχή τους, την στρατιά δηλαδή προς τη Θεσσαλία κάτω. Όλα αυτά βεβαίως υπό την προβληματική και των δύο πλευρών, εξελίχτηκαν βραδέως. Δηλαδή ενώ θα έπρεπε να είναι το μεσημέρι η ύλη αρμάτων, είχε φτάσει σχεδόν απόγευμα και δεν είχε περάσει από τα Σέρβια προς τη Λάρισα κάτω. Και ενώ θα έπρεπε να είχαμε κλείσει τις διόδους κυρίως προς την πλευρά της Καλαμπάκας και της Βέροιας, δηλαδή κάτω, ώστε να δείξουμε ότι ανεξαρτητοποιείται το σώμα στρατού, δεν εγένετο τίποτα. Υπήρχε ένας προβληματισμός στους διοικητές των μεραρχιών, ο οποίος έδειχνε ότι δεν υπήρχε η διάθεση της αντιδράσεως, διότι όπως την 21η Απριλίου έτσι και την 13η Δεκεμβρίου ο στρατιωτικός κόσμος αιφνιδιάσθηκε. Και ακόμη εκείνο το οποίο επέδρασε σχεδόν κυριολεκτικά, ήτανε η απουσία προθέσεως του Έλληνα στρατιωτικού σε μια θερμή εμπλοκή, σε μια θερμή αντιπαράθεση, να χύσει ελληνικό αίμα. Αυτό το σημειώνω ιδιαιτέρως. Για αυτό και είδατε ότι υπήρξε δισταγμός, παρά το ξεκίνημα που έδειξε και από τη μία και από την άλλη πλευρά ότι θα επέρχετο σύγκρουση. Αυτό συνέβη στον Έβρο απάνω με το σύνταγμα το οποίο εκινήθη προς Κομοτηνή. Αυτό συνέβη στο (…) της Λαμίας με τις δυνάμεις οι οποίες κινήθηκαν προς Αθήνα. Και γενικότερα αυτό συνέβη στη στρατιά με τον κόσμο ο οποίος ετάχθη υπέρ του βασιλικού αντιπραξικοπήματος. Έφτασε λοιπόν το βράδυ για να φανεί ότι δεν υπήρξε η δυναμική εκείνη η οποία θα καταλάμβανε, θα κατίσχυε της περιοχής της Θεσσαλονίκης κυρίως και για να αιφνιδιασθούμε όλοι με την απόφαση του βασιλέως να φύγει. Όπως τουλάχιστον την παρακολουθούσαμε από τις εκπομπές των ραδιοσταθμών. Εγώ την στιγμή εκείνη ζήτησα να έρθω σε επαφή με την Καβάλα, μέσω των στρατιωτικών γραμμών σε τηλεφωνική επαφή με την Καβάλα αναζητώντας τον Κόλια, τον οποίο δεν μπόρεσα να βρω. Βρήκα τον εκεί διοικητή της μεραρχίας, τον Κεχαγιά, ο οποίος είχε προχρηματίσει επιτελάρχης του σώματος στρατού και του είπα «Για όνομα του Θεού, μην στέλνετε τον βασιλιά έξω, μην το αποδέχεστε αυτό. Στείλτε τον να προσγειωθεί στο αεροδρόμιο της … και εμείς θα κλείσουμε την περιοχή του …» …

Ο Κωνσταντίνος Β΄, τέως Βασιλεύς των Ελλήνων (Αθήνα, 2 Ιουνίου 1940 - ) υπήρξε Βασιλιάς των Ελλήνων από το 1964 έως το 1967 (τυπικά έως το 1973 οπότε διενεργήθηκε το δημοψήφισμα της δικτατορίας) ενώ εξέπεσε οριστικά του αξιώματός του το 1974 με το δημοψήφισμα για τη μορφή του πολιτεύματος στην Ελλάδα στο οποίο ο Ελληνικός λαός επέλεξε με ποσοστό 69,2% την Αβασίλευτη Δημοκρατία, ως μορφή πολιτεύματος στην Ελλάδα.

Ο Κωνσταντίνος Β΄, τέως Βασιλεύς των Ελλήνων (Αθήνα, 2 Ιουνίου 1940 – ) υπήρξε Βασιλιάς των Ελλήνων από το 1964 έως το 1967 (τυπικά έως το 1973 οπότε διενεργήθηκε το δημοψήφισμα της δικτατορίας) ενώ εξέπεσε οριστικά του αξιώματός του το 1974 με το δημοψήφισμα για τη μορφή του πολιτεύματος στην Ελλάδα στο οποίο ο Ελληνικός λαός επέλεξε με ποσοστό 69,2% την Αβασίλευτη Δημοκρατία, ως μορφή πολιτεύματος στην Ελλάδα.

-. Στην Λάρισα του είπατε να τον στείλει;

Κ. Όχι, στην Κοζάνη. Στο αεροδρόμιο της Κοζάνης. «… και εμείς θα κλείσουμε την άμυνα». Τώρα από την άλλη πλευρά με βάση εκείνα τα οποία έμαθα αργότερα, υπήρξε ένας ισχυρός προβληματισμός και από τους συνταχθέντες με την δικτατορία στρατιωτικούς. Οι οποίοι και αυτοί δεν ήθελαν να γίνουν οι δράστες μιας αιματοχυσίας. Μάλιστα μέχρι της πρώτης μεταμεσημβρινής, ο κόσμος εδώ και κυρίως τα μικρά στελέχη, ήταν σχεδόν βέβαιοι ότι η δικτατορία θα έπεφτε. Εκείνο το οποίο συνέτρεξε στην επαναστήλωση της δικτατορίας, ανεξάρτητα με τα όσα μετά ισχυρίστηκε ο καθένας, ήτανε η άστοχη ενέργεια η οποία εγένετο στο στρατόπεδο της Κομοτηνής, στην οποία συνελήφθη ο τότε διοικητής τεθωρακισμένων του σώματος στρατού, ο Έσερμαν ο συγχωρεμένος και η μετ’ ολίγον σύλληψη του διοικητού του τρίτου σώματος στρατού, ένας εκ των στελεχών στα οποία στηρίχτηκε το βασιλικό αντιπραξικόπημα, του στρατηγού τότε του συχωρεμένου Περίδη. Αυτά αποδυνάμωσαν την προσπάθεια και βεβαίως κυρίως τα εκδηλωθέντα μικρά στελέχη της περιοχής Αλεξανδρουπόλεως έως και Κομοτηνής της περιοχής Θεσσαλονίκης επίσης ώστε, να εγκαταλειφθεί η προσπάθεια τις πρώτες απογευματινές ώρες. Η Θεσσαλονίκη μάλιστα, η οποία δια του Βάγια του τότε συνταγματάρχη των τεθωρακισμένων, σχεδόν κατέλαβε το στρατόπεδο του τρίτου σώματος στρατού με τα τεθωρακισμένα του, είχε την ατυχία να πέσει επάνω σε έναν διοικητή μονάδας καταδρομών ο οποίος ήταν εντελώς ανημέρωτος και ο οποίος θεώρησε προσβολή έναντι της μονάδος του το γεγονός ότι στήθηκε απέναντι του ένα τεθωρακισμένο. Ο διοικητής αυτός της μονάδας, ένα (…) παιδί, παλιός αντάρτης του Ζέρβα, με τον οποίο εγώ είχα έρθει σε επαφή παλιότερα προ της εκδηλώσεως του βασιλικού αντιπραξικοπήματος και ο οποίος δεν έδενε συμπαθώς έναντι του δικτατορικού καθεστώτος, θεώρησε προσβολή, επαναλαμβάνω, της τιμής της μονάδας του και με μια ομάδα λοκατζήδων κατέλαβε αυτά τα άρματα και αποδυναμώθηκε πλήρως, κατέρρευσε πλήρως.

-. Πως τον έλεγαν τον αξιωματικό αυτόν;

Κ. Ράπτης.

-. Το μικρό του όνομα;

Κ. Δημήτριος. Ο Δημήτριος Ράπτης, συμπολεμιστής μου, φίλος μου από αντάρτης, αργότερα έγινε προσωπικός φίλος του Παπαδόπουλου. Για λόγους οι οποίοι δεν έχουν σχέση με τοποθετήσεις, προσέχετε τι είδους υφάνσεις έγιναν μέσα στο σώμα των στρατιωτικών. Και πόσο προσεκτικοί θα πρέπει να είναι εκείνοι οι οποίοι θα καταγίνουν με την ανάλυση των φαινομένων αυτών, για να οδηγηθούν σε συμπεράσματα.

-. Στρατηγέ αποκαθιστάτε με αυτά που είπατε, το όνομα αυτουνού του γενναίου πολεμιστή και αξιωματικού, του Ράπτη, παρά το γεγονός ότι με την πράξη του ανέτρεψε ίσως μέσα στην Θεσσαλονίκη την προσπάθεια των αντιδικτατορικών τότε αξιωματικών να την καταλάβουν;

Κ. Σαφώς.

-. Πάμε στο εξής…

Κ. Να τελειώσω μόνο με τον Ράπτη. Σημειώνω ότι ο Ράπτης κληθείς από τον Παπαδόπουλο και ερωτηθείς τι θέλει, δεν δέχτηκε ποτέ τίποτα. Και ήταν ο λόγος για τον οποίο ο Παπαδόπουλος ανέπτυξε μια στενή φίλια μαζί του, έτσι ώστε να παρατηρηθεί το παράδοξο. Εγώ φίλος του, να φιλοξενώ στο σπίτι μου τον Ράπτη που ερχότανε κάτω να επισκεφτεί στον Κορυδαλλό τον Παπαδόπουλο. Προσέχετε, χωρίς ποτέ να κάνω συζήτηση γύρω από αυτά και χωρίς ποτέ να τον ρωτήσω «Πήγες τον είδες; Τι σου είπε; » Τίποτα, ποτέ. Ούτε αυτός καταδέχετο τη συζήτηση ούτε εγώ. Διατηρούσαμε τους φιλικούς στενούς δεσμούς μας, που αναπτύχθηκαν στα πεδία των μαχών και τους κρατήσαμε αλώβητους. Ο άνθρωπος αυτός, σημειώνω επίσης, απετάχτη αμέσως μόλις ανέλαβε ο Ιωαννίδης, σαν στενός φίλος του Παπαδόπουλου και εστάλη εξορία στη Γυάρο. Εκεί έκανε μαζί με τον Μαύρο και τους υπόλοιπους, οι οποίοι εστάλησαν στο δεύτερο στάδιο εξορία στα νησιά, επί Ιωαννίδη.

-. Με τον Μενενάκο μαζί;

Κ. Με τον Μενενάκο τον Ηλία και λοιπά.

-. Στρατηγέ αποτυγχάνει η 13η Δεκεμβρίου. Εσείς αποτάσσεστε με το ΙΗ’ ψήφισμα. Τι γίνεται στη συνέχεια με τους Ελεύθερους Έλληνες; Ποια η εμπλοκή σας με οργανώσεις εναντίον της χούντας; Ή κατεβαίνετε στην Κύπρο κατευθείαν;

Κ. Όχι.

-. Τι γίνεται;

Κ. Πήγα στο σπίτι μου. Εκεί τεθήκαμε υπό παρακολούθηση. Τέθηκα εγώ, ήμουνα ο μοναδικός εκεί στην Κόρινθο. Και επειδή η παρακολούθηση αυτή ήταν βαρετή για το καθεστώς και τους ανθρώπους οι οποίοι το υποστήριζαν, στρατιωτικοί και μη στρατιωτικοί, έγινε μια πλεκτάνη δια της οποίας εγώ οδηγήθηκα ως κατηγορούμενος στο στρατοδικείο σαν αντεθνικώς δρων στην περιοχή της Κορίνθου.

-. Δηλαδή;

Κ. Χωρίς να έχω καμία σχέση. Δηλαδή. Ο κουνιάδος μου είχε έναν κινηματογράφο. Οι μεταφορές των ταινιών από την Αθήνα στην Κόρινθο εγένοντο δια των λεωφορείων τότε. Η τότε επιτροπή Εθνικής Σωτηρίας στην Κόρινθο, όπως εγένετο και σε άλλες μεγάλες πόλεις οι οποίες απαρτίζονται από Εθνικών …

-. Για ποιο λόγο σας πήγανε στην Κόρινθο στο στρατοδικείο και ποιοι; Στην Κόρινθο.

Κ. Κατά περιοχές είχανε δημιουργηθεί, αν θυμάστε, τότε επιτροπές Εθνικής Σωτηρίας. Οι επιτροπές αυτές απαρτίζονταν από Έλληνες πολίτες, οι οποίοι είχαν ταχτεί υπέρ της δικτατορίας. Οι επιτροπές αυτές συνήρχονταν κάθε Σάββατο στα κατά τόπους στρατόπεδα και από τους στρατιωτικούς διοικητές εγένοντο ενημερώσεις επί των εξελίξεων και των μέτρων, τα οποία έπρεπε να λαμβάνουν οι ίδιοι, ώστε η δικτατορία να εξασφαλίζει την πρόοδο της στην ελληνική κοινωνία. Να εγκαθιδρύεται καλύτερα. Εκεί ανεκοινώθη μια διαταγή του Γενικού Επιτελείου Στρατού, η οποία έδινε εντολή παρακολουθήσεως των αποτάκτων αξιωματικών, τους οποίους χαρακτήριζε ως επικίνδυνους. Ως εκ τούτου ήμουνα και εγώ επικίνδυνος για την Κόρινθο στην οποία κατοικούσα. Ένας εκεί της επιτροπής Σωτηρίας είπε «Να παρακολουθούμε τώρα αυτό το παλιόπαιδο; Να το βάλουμε φυλακή και να τελειώνουμε. » Και προέβησαν στην εξής ενέργεια. Ο κουνιάδος μου είχε έναν κινηματογράφο. Εγώ είχα την αδερφή του και έμενα πάνω από τον κινηματογράφο. Οι μεταφορές των ταινιών από την Αθήνα στην Κόρινθο εγένοντο δια των λεωφορείων. Σταματάνε το λεωφορείο μια ημέρα στον Ισθμό, κάπου εκεί, πήραν την ταινία και με έναν τεχνικό κινηματογράφου δικό τους, που ούτε καν τον ξέρω και πού τον βρήκαν επίσης δεν ξέρω, έβαλαν στο μέσο της ταινίας μια τσόντα με τον βασιλέα και τον Γεώργιο Παπανδρέου σε μια έκθεση της Θεσσαλονίκης, που φώναζε ο Παπανδρέου ‘Η δημοκρατία θα νικήσει’. Και προβαλλόμενη η ταινία στην αίθουσα του κινηματογράφου ξαφνικά, πέφτει η τσόντα αυτή και ο κόσμος άρχισε να χειροκροτεί και αμέσως εγώ συλλαμβάνομαι ως πρωταίτιος …

-. Ήταν ωραίο όμως.

Κ. Κατηγορήθηκα επί αντεθνική προπαγάνδα και παραπέμφθηκα αμέσως στο στρατοδικείο.

-. Και μείνατε στην φυλακή;

Κ. Έμεινα στην φυλακή δύο μήνες και κάτι. Έμεινα σε έναν θάλαμο με μια ομάδα του ΚΚΕ, η οποία είχε συλληφθεί στην περιοχή των Πατρών. Ήταν το πρώτο που ερχόμουνα σε επαφή με κομμουνιστές. Μέσα δε σε αυτούς ήτανε και άνθρωποι με τους οποίους πολέμησα απέναντι κατά την περίοδο του εμφύλιου… Εγώ έκανα μια εξήγηση, η οποία (…) απολύτως. Όταν μπήκα μέσα σπρωγμένος με την κλοτσιά του δεσμοφύλακα, προσγειωμένος απότομα στην κατάσταση, μου είπαν «Καλώς τον σύντροφο » και απαντώ «Παιδιά δεν είμαι σύντροφος. Σας χαιρετώ όμως θερμά, σας δηλώνω ότι είμαι Έλληνας αξιωματικός που διαφωνώ με την κατάσταση. Εσείς δεν υποχρεώνεστε να το πιστέψετε και μπορείτε να με θεωρείτε, αν έτσι νομίζετε, σαν εγκάθετο για να παρακολουθώ τι λέτε και να τα μεταφέρω. Όμως εγώ σας βεβαιώνω ότι είμαι ειλικρινής και σας θεωρώ Έλληνες σαν τον εαυτό μου και παρακαλώ να θεωρήσετε και εσείς εμένα Έλληνα σαν και εσάς. » Και έτσι διατήρησα τη φιλία μέχρι και σήμερα με πολλούς, που πολλοί από αυτούς δεν άντεξαν τις ταλαιπωρίες και έφυγαν πολύ νωρίς από τη ζωή. Αλλά με όσους διατηρώ τη φιλία μου, στενή φιλία παρά το γεγονός ότι είμαστε αντίθετοι, άκρως αντίθετοι.

-. Τελειώνουν οι δύο μήνες, αθωώνεστε στο στρατοδικείο …

Κ. Τελειώνουν οι δύο μήνες, αθωώθηκα και αθωώθηκα διότι ο μάρτυς κατηγορίας, αυτός ο οποίος έκανε αυτή την παλιανθρωπιά, όταν ερωτήθη από τον πρόεδρο του δικαστηρίου, ο οποίος ήτανε επιστρατευμένος της πολιτικής δικαιοσύνης, ότι «Πως είναι δυνατόν; Έχουμε το μητρώο του κατηγορούμενου, που είναι η (…) μας; Πως είναι δυνατόν να τον κατηγορείς εσύ για κομμουνιστή; » Παρήλασαν ως μάρτυρες υπερασπίσεως μια ομάδα από έγκριτους της κοινωνίας της Κορίνθου, που μου ήταν σχεδόν άγνωστοι αλλά είχαν γνώση της δικής μου δράσεως και της εν γένη στάσεως. Παρήλασαν ως υπεράσπιση και ο άνθρωπος αυτός μόλις διατύπωνε το κατηγορητήριο του, ο μάρτυς κατηγορίας είπε «Έλα κύριε πρόεδρε, δεν τα ξέρεις αυτά πως γίνονται; » Οπότε πλέον παρέλυσε το παν, ο πρόεδρος είπε «Διακοπή » και οι αξιωματικοί στρατοδίκες …και εγώ αθωώθηκα παμψηφεί.

-. Έρχεστε στην Αθήνα αμέσως μετά …

Κ. Και κατέβηκα στο σπίτι μου στην Κόρινθο και βεβαίως ανέβαινα στην Αθήνα γιατί αισθανόμουνα την ανάγκη να έρθω σε επαφή με κάποιους δικούς μου ανθρώπους. Είχα τεθεί σε απομόνωση γιατί η δημιουργηθείσα κατάσταση στην κοινωνία στην Κόρινθο αλλά και όπως αργότερα διαπίστωσα παντού, ήταν φρικτή. Ούτε καλημέρα πλέον δεν έπαιρνα και κάποιες προσπάθειες που έκανα για να βρω δουλειά έπεσαν στο κενό. Μάλιστα είχα και την ευκαιρία εκεί να διαπιστώσω πράγματα, τα οποία είναι αποκαλυπτικά της απαράδεκτης τοποθέτησης ορισμένων Ελλήνων σε αυτού του είδους τις φοβερές πραγματικά καταστάσεις, ότι «Ευχαρίστως να σου δίνουμε το …, μισθό αλλά να μην έχουμε καμία …» Αν ήταν δυνατόν να δεχτώ τέτοιο πράγμα.

-. Να μην έχετε …, να μην έχετε εργασιακή σχέση μαζί τους.

Κ. Να μην έχω καμία εργασιακή … «Εμείς όμως θα σου δίνουμε τον μισθό. »

-. Πάμε στους Ελεύθερους Έλληνες.

Κ. Πάμε στους Ελεύθερους Έλληνες. Σιγά σιγά άρχισε να δημιουργείται η πεποίθηση ότι δεν έπρεπε να μείνει αναπάντητη η δικτατορία. Να δημιουργείται η αντίληψη ότι εμείς σαν απόστρατοι και απότακτοι αξιωματικοί οφείλαμε να πάρουμε μια θέση που θα εγίνετο γνωστή στην ελληνική κοινωνία και θα βεβαίωνε ότι ο ελληνικός στρατός και οι Έλληνες αξιωματικοί δεν είναι αυτοί οι οποίοι εντάχθηκαν με τη δικτατορία ή υποστηρίζουν την δικτατορία ή ανέχονται τη δικτατορία. Είναι και άλλοι, πολεμιστές του βουνού, του εμφύλιου, που δεν θέλουν την δικτατορία. Για να το καταλάβει ο κόσμος. Για να τα καταλάβει όμως αυτό ο κόσμος απαιτείται δράση.

-. Τι κάνατε;

Κ. Αυτή λοιπόν τη δράση προπαρασκευάζαμε. Κυρίως εκείνο με το οποίο καταγίναμε, ήταν η προσπάθεια δημιουργίας καταστάσεως στην Κρήτη. Και εξετάζαμε ποιες προϋποθέσεις δημιουργούσαν παράγοντες υπέρ ημών, ώστε κατεβαίνοντας στην Κρήτη να δημιουργήσουμε ένα ισχυρό αντιστασιακό ρεύμα και εν ανάγκη με την επανείσοδο στον ελλαδικό χώρο του Έλληνα βασιλέα και εγκαθισταμένου στην Κρήτη, να δημιουργήσουμε κατάσταση αποδυναμώσεως της δικτατορίας στην Ελλάδα. Το ίδιο εξετάζαμε και για νησιά του Αιγαίου Πελάγους, σε στενή συνεργασία με το ναυτικό παράγοντα, για τον οποίο ενημερώσεις είχαμε από τον Βασιλικόπουλο και κάποιους άλλους απότακτους του ναυτικού.

-. Δεν θυμάστε άλλους του ναυτικού; Ποιοι ήταν οι άλλοι απότακτοι;

Κ. Όχι, δεν μπορώ να θυμηθώ αυτή τη στιγμή ονόματα.

-. Με αφήνετε να καταλάβω ότι ως κεντρική ιδέα, τουλάχιστον σε εκείνη τη φάση, των δραστηριοτήτων και προβληματισμών σας ήταν με την επαναφορά του βασιλέα η δημιουργία μιας νέας καταστάσεως ξεκινώντας από την Κρήτη.

Κ. Όχι έτσι όπως ακριβώς το τοποθετήσατε. Μέσα στους Ελεύθερους Έλληνες δεν υπήρχαν κατ’ ανάγκη βασιλικοί. Δεν είχε τεθεί δε τέτοιος όρος. Απόδειξη ότι ήταν και ο Οπρόπουλος, ότι ήταν και ο Μουστακλής, ότι ήμουνα και εγώ. Η κατάσταση τότε είχε τρεις άξονες. Την δικτατορία, τον αντιστασιακό ας πω αντιδραστικό κατά της δικτατορίας κόσμο στο εσωτερικό της Ελλάδος και τον Έλληνα βασιλέα. Μέχρι τότε κανένας πολιτικός παράγων κυρίως εκ των εμιγκρέδων, δεν είχε εκδηλωθεί κατά της δικτατορίας. Ούτε αυτός ο ίδιος ο Καραμανλής ο οποίος διαδέχτηκε την δικτατορία. Αργότερα εξεδηλώθη. Αυτά το ’68 προς ’69.

Ο Δημήτριος Οπρόπουλος (1921 - Ιούλιος 1987) ήταν συνταγματάρχης του ελληνικού στρατού με σημαντική αντιδικτατορική δράση. Υπήρξε ιδρυτής της λεγόμενης

Ο Δημήτριος Οπρόπουλος (1921 – Ιούλιος 1987) ήταν συνταγματάρχης του ελληνικού στρατού με σημαντική αντιδικτατορική δράση. Υπήρξε ιδρυτής της λεγόμενης «ομάδας Οπρόπουλου», η οποία αποτελείτο από αξιωματικούς και σχεδίαζε την κατάληψη της ΑΣΔΕΝ στο πλαίσιο του κινήματος του βασιλιά. Κατά τη διάρκεια της Χούντας των Συνταγματαρχών εξορίστηκε στο Πλωμάρι Λέσβου. Ύστερα από ατύχημα που τον άφησε παράλυτο από την μέση και κάτω αναχώρησε για το Λονδίνο, όπου και συνέχισε την αντιδικτατορική του δραστηριότητα.

-. Μετά την 13η Δεκεμβρίου 1967;

Κ. Θα έλεγα πολύ μετά. Πολύ μετά. Διότι για να ανδρωθεί μια κατάσταση, μια αντίδραση, θέλει το χρόνο της να ωριμάσει.

-. Εσάς προσωπικά, ποια ήταν η συμμετοχή σας σε δραστηριότητες της οργάνωσης Ελεύθεροι Έλληνες;

Κ. Δεν υπήρξαν δραστηριότητες και με βάση τη δική μου διαφωνία ότι δεν θα αναμιγνυόμουνα σε θέματα τοποθετήσεως βομβών και λοιπά, δεν είχα αναλάβει παρά τον προσηλυτισμό, την μετά προσοχής μύηση ελλήνων στρατιωτικών, απότακτων και εν ενεργεία, στην αντιδικτατορική ομάδα.

-. Ποιους μυήσατε και γιατί δεν θέλατε να βάζετε βόμβες;

Κ. Δεν ήθελα να βάζω βόμβες διότι η τοποθέτηση, η έκρηξη των βομβών δεν ελέγχεται. Και ότι θα μπορούσαν μ’ αυτές να σκοτωθούν αθώοι Έλληνες πολίτες. Ότι οι βόμβες και γενικότερα οι θερμές αντιδράσεις, δημιουργούν αντιθετικές καταστάσεις οι οποίες προκαλούν ρεύμα κατά του επιδιώκοντος ένα συγκεκριμένο σκοπό όπως ο αντιστασιακός σκοπός

-. Ποιους μυήσατε εσείς;

Κ. Δεν ήθελα να βάζω βόμβες διότι δεν ήθελα να ξαναπεράσει η Ελλάδα από κατάσταση εμφύλιου πολέμου γιατί, μην το αποκρύπτουμε και το φιλοδικτατορικό ρεύμα ήταν ισχυρό, όπως ισχυρές ήταν και οι απόψεις «Σφάξτε όσους διαφωνούν, διότι δεν μπορεί να αστειεύεται ο τόπος με αυτούς οι οποίοι απεργάζουν την καταστροφή του έθνους.» Αυτό ήτανε σαφές και εξεπορεύοντο από πάσα κατεύθυνση κατά την περίοδο εκείνη.

-. Από τη μεριά της χούντας;

Κ. Από τη μεριά της χούντας βεβαίως.

-. Ποιους μυήσατε από αξιωματικούς εν ενεργεία ή απόστρατους στους Ελεύθερους Έλληνες;

Κ. Προσωπικά ελάχιστους.

-. Έναν πέστε μου.

Κ. Ήμουνα εγώ εκείνος ο οποίος έφερα σε επαφή τον Μουστακλή με τους Ελεύθερους Έλληνες.

-. Πότε σας συνέλαβαν;

Κ. Με συνέλαβαν τον Αύγουστο 1969. Με την αποκάλυψη πλέον της οργανώσεως των Ελευθέρων Ελλήνων … Ήμουνα επίσης εγώ ο οποίος έφερα σε επαφή με τους Ελεύθερους Έλληνες τον …, τέλος πάντων.

-. Τον ποιον;

Κ. Τον … Αυτός ο οποίος συνελήφθη και επί Γρίβα, διότι είχε εμπλακεί, χωρίς επί τούτου να υπάρχει σχεδιασμός και η υπόθεση Γρίβα, στην περίπτωση, στην αντιστασιακή προσπάθεια των Ελευθέρων Ελλήνων. Υπήρξαν δε πολλοί οι οποίοι έβαζαν το πόδι τους παντού από επιθυμία να συμμετέχουν σε κάθε κατά της δικτατορίας αντίδραση. Ήθελα εδώ να πω ότι κατά το διάστημα εκείνο επεζήτησε ο Γρίβας να έχει μια επαφή μαζί μου. Και σας είπα ότι τον Γρίβα τον γνώρισα το ’54, τον έζησα το ’64 κάτω στην Κύπρο ως διοικητής της μονάδος και κυρίως κατά την επιχείρηση της αυτής και είχα την εντύπωση ότι ο Γρίβας ζήτησε να έχει μια επαφή μαζί μου, διότι κάτι πιθανόν εξετίμησε σε μένα. Όπως άλλωστε και μου το είπε με την πρώτη συνάντηση, η οποία εγένετο κάτω από τις συνθήκες απόλυτου συνωμοτικότητας έτσι, ώστε να μην γίνει η συνάντηση αυτή αντιληπτή από τη δικτατορία. Ο Γρίβας λοιπόν, μου έθεσε τα πράγματα ως εξής «Θα πρέπει να προπαρασκευαστεί κατάσταση θερμής αναμετρήσεως στο εσωτερικό της Ελλάδος με την δικτατορία. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος. »

-. Αυτά πότε σας τα είπε;

Κ. Μου τα είπε στις αρχές του 1969.

-. Ήσασταν είδη στους Ελεύθερους Έλληνες;

Κ. Ήμουνα είδη στους Ελεύθερους Έλληνες. «Επί τούτου δε δεν θα πρέπει να υπάρξει δισταγμός από τους Έλληνες στρατιωτικούς όπου και αν ανήκουν. » Λέει ο Γρίβας. «Και βεβαίως δεν μπορούμε να αρχίσουμε από τους στρατιωτικούς τους υπηρετούντες αλλά από τους μη υπηρετούντες και διωχθέντες στρατιωτικούς. Οι οποίοι εδώ καλούνται να δείξουν την λεβεντιά τους. Εάν υπάρχει ειλικρίνεια σε αυτά που υποστηρίζουν ότι η σημερινή κατάστασή τους οφείλεται σε αντίθεση με την δικτατορία.» Ο Γρίβας σε αυτά ήταν ωμός και σαφώς τοποθετημένος.

-. Και ενάντιος στη δικτατορία;

Κ. Και ενάντιος στην δικτατορία, μέχρι το θάνατο του. Το σημειώνω. Άλλο τι τον κατηγόρησαν, άλλο το πώς βρέθηκε μετά τον θάνατο του εκτεθειμένος στην πλευρά που τον τοποθέτησαν οι ζώντες. Αυτά ίσως τα τακτοποιήσει η ιστορία αργότερα. «Προς τούτο…» μου λέει, «…ανεξάρτητα με το εάν έχεις σχέσεις ή επαφές με οποιονδήποτε άλλους, καλείσαι να δηλώσεις εάν επιθυμείς να συμμετέχεις. Εγώ φέρνω επάνω παλιούς τομεάρχες της ΕΟΚΑ. Θα κάνω και μια εκπαίδευση, όσο το μπορώ και δεν σου κρύβω ότι φέρνω και οπλισμό. Σου το εμπιστεύομαι να το γνωρίζεις. Και θέλω να αναλάβεις συγκεκριμένο πόστο». Του είπα ότι «Είμαι ενταγμένος στους Ελεύθερους Έλληνες. » (…) «Ουδείς φθόνος. Με τους Ελεύθερους Έλληνες έχω και εγώ επαφή. Συναντήθηκα άλλωστε και με τον Δροσογιάννη και με αρκετούς άλλους. »

Ο Αντώνης Δροσογιάννης (1922-2006) υπήρξε στρατιωτικός και για πολλά χρόνια βουλευτής Φθιώτιδας ΠΑΣΟΚ και υπουργός στις κυβερνήσεις του Ανδρέα Παπανδρέου, του οποίου ήταν στενός συνεργάτης. Έλαβε μέρος στον πόλεμο του '40 και μετά την κατάληψη της χώρας από τους Γερμανούς, έφυγε για τη Μέση Ανατολή, όπου έγινε Ιερολοχίτης. Κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας, αποστρατεύτηκε, φυλακίστηκε και εξορίστηκε. Πρωτοστάτησε στην ίδρυση του ΠΑΣΟΚ και επί κυβερνήσεως ΠΑΣΟΚ προήχθη σε Αντιστράτηγο, ενώ ήταν για πολλά χρόνια Υπουργός Δημόσιας Τάξης και Υπουργός Εθνικής Άμυνας.

Ο Αντώνης Δροσογιάννης (1922-2006) υπήρξε στρατιωτικός και για πολλά χρόνια βουλευτής Φθιώτιδας ΠΑΣΟΚ και υπουργός στις κυβερνήσεις του Ανδρέα Παπανδρέου, του οποίου ήταν στενός συνεργάτης. Έλαβε μέρος στον πόλεμο του ’40 και μετά την κατάληψη της χώρας από τους Γερμανούς, έφυγε για τη Μέση Ανατολή, όπου έγινε Ιερολοχίτης. Κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας, αποστρατεύτηκε, φυλακίστηκε και εξορίστηκε. Πρωτοστάτησε στην ίδρυση του ΠΑΣΟΚ και επί κυβερνήσεως ΠΑΣΟΚ προήχθη σε Αντιστράτηγο, ενώ ήταν για πολλά χρόνια Υπουργός Δημόσιας Τάξης και Υπουργός Εθνικής Άμυνας.

-. Σας είπε ο Γρίβας;

Κ. Μου λέει ο Γρίβας. Πήρα όμως και εγώ θέση ως απάντηση στην πρόσκληση του Γρίβα. Και του λέω «Στρατηγέ θα πρέπει να εξαντληθούν όλα τα υπόλοιπα πριν ωριμάσει στην σκέψη των Ελλήνων στρατιωτικών μια θερμή εσωτερική αναμέτρηση. Άλλωστε είναι γνωστό ότι ο στρατιωτικός προς τα εκεί κλίνει αφεαυτού λόγω και του επαγγέλματος του. Αλλά δεν είναι έτσι. Δεν μπορούμε να ξέρουμε πως θα αντιδράσει ο κόσμος. Το κυριότερο όμως, επειδή εγώ έζησα στο πετσί μου τον εμφύλιο τόσο κατά την περίοδο της κατοχής, όπως και εσείς άλλωστε …» λέω, «… όσο και κατά την περίοδο του ’47 – ’49, δεν θα ήθελα να συντρέξω στην δημιουργία μιας καταστάσεως διχασμού, [1] με αίμα μάλιστα, στην Ελλάδα. Γιατί είναι σαν να φροντίζω για τον εαυτό μου και να αδιαφορώ για όλα τα άλλα. Για την ώρα δεν υιοθετώ την άποψη σας. Αν θέλετε να συζητήσουμε οτιδήποτε άλλο μάλιστα. Και ακούστε, εσείς δεν έχετε επαφή με τους πολιτικούς, είστε απομονωμένος. », «Όχι … » μου λέει, «… δεν μπορώ να έχω επαφή, ξέρεις άλλωστε ότι είμαι σε περιορισμό κατ΄ οίκον. Κάποιες οχλήσεις έχω από ανθρώπους που με επισκέπτονται. Και από ότι κατάλαβα μάλλον θα ενθάρρυναν αυτό για το οποίο σου λέω. Εγώ πάντως σε παρακαλώ πολύ αν μπορέσεις να κρύψεις μερικά όπλα από αυτά που φέρνω από κάτω. », «Καλά …» λέω, «… να κάνω τις εξακριβώσεις μου εάν αυτό μπορώ να το κάνω και θα σας απαντήσω μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα. Έχετε όμως υπ’ όψιν σας ότι δεν θα ήθελα να παίζω διπλό παιχνίδι, ότι την περίπτωση σας θα την θέσω υπ’ όψιν των Ελευθέρων Ελλήνων με τους οποίους συνεργάζομαι. Αυτό σας εμποδίζει; Με δεσμεύετε; » «Όχι. » μου λέει, «Δεν σε δεσμεύω. Βεβαίως μπορείς να μιλήσεις ελεύθερα αλλά σε αυτούς τους τομείς. Δεν θα μιλήσεις για όπλα, δεν θα μιλήσεις για οργάνωση και λοιπά. » Τι έγινε λοιπόν; Εγώ υπέδειξα ορισμένα πρόσωπα, μεταξύ αυτών και τον Λύτρα. Ο Λύτρας για την κάλυψη της οργανώσεως, με την υπόδειξη του Γρίβα, ενοικίασε ένα γραφείο ως επιχειρηματίας και εκεί εγένοντο οι συναντήσεις.

-. Ποιες συναντήσεις;

Κ. Με τα πρόσωπα τα οποία έρχονταν από την Κύπρο και τα οποία έπαιρναν τις αποστολές όπως αυτές τις καθόριζε ο Γρίβας.

-. Άρα περιγράφετε δραστηριότητα ομάδας Γρίβα τώρα, όχι Ελευθέρων Ελλήνων;

Κ. Όχι Ελευθέρων Ελλήνων.

-. Περιγράφετε για Κύπριους που έρχονται, της ΕΟΚΑ Α΄, τους τομεάρχες του Γρίβα από τον αγώνα κατά των Άγγλων δεκαετίας του ’50.

Κ. Έτσι μπράβο.

-. Και οι οποίοι φέρνουν και όπλα απάνω.

Κ. Βεβαίως. Μέσα σε αυτούς ήτανε ο Νίκος ο Σωτηρίου τομεάρχης της Λεμεσού κατά την περίοδο, δικηγόρος έγκριτος της Λεμεσού, ήταν ένας Νικήτας τομεάρχης της περιοχής Πύργου κατά την ΕΟΚΑ Α΄, ήτανε αρκετά μεγάλος αριθμός φοιτητών Κυπρίων ευρισκόμενων στην Ελλάδα και άρχισε να γίνεται ο προσηλυτισμός και η προσπάθεια εκπαιδεύσεως αυτών των ανθρώπων.

-. Πώς εκπαίδευση στρατηγέ;

Κ. Εκεί μάλιστα είχα πλησιάσει εγώ και τον Μιχάλη, πως τον λένε …, που είναι πρόεδρος των αντιστασιακών τώρα …

-. Τον Βαρδάνη;

Κ. Τον Βαρδάνη. Πιθανώς να μην το αποδεχτεί ο άνθρωπος γιατί ξέρετε οι εξελίξεις καθιστούν τους ανθρώπους απαρνητές πράξεων έργων του παρελθόντος.

-. Εξηγήστε το αυτό.

Κ. Ο άνθρωπος κατά φύση έλκεται από το βίωμα και το συμφέρον.

-. Μου το αναλύσατε στην πρώτη μας συνάντηση αυτό. Σχετικά με τον Βαρδάνη και την επαφή σας πέστε μου.

Mixalis Bardanis

Ο Μιχάλης Βαρδάνης, αντιστράτηγος ε.α., ανέπτυξε αντιστασιακή δράση κατά τη διάρκεια της δικτατορίας για την οποία βασανίστηκε από το ΕΑΤ-ΕΣΑ. Διετέλεσε πρόεδρος του Συλλόγου Φυλακισθέντων Εξορισθέντων Αγωνιστών (ΣΦΕΑ) 1967 – 74

Κ. Ο Βαρδάνης αποδέχτηκε τη συμμετοχή του και ήρθε σε επαφή, την οποία δεν παρακολούθησα εγώ, με στοιχεία της κινήσεως Γρίβα. Θα πρέπει να το βεβαιώσει.

-. Γιατί να το αρνηθεί σήμερα αυτό; Είναι θετικό αυτό.

Κ. Με συγχωρείτε, υπήρξαν πάρα πολλά πράγματα τα οποία έλαβαν χώρα τότε και οι κατοπινές εξελίξεις έκλεισαν το στόμα αυτών των ανθρώπων, διότι τα δημιουργηθέντα υστερινά συμφέροντα, δεν τους επέτρεπαν αποκαλύψεις αυτών των καταστάσεων.

-. Στρατηγέ ένα λεπτό.

Κ. Να μην υπάρχουν αποδυναμώσεις των συμφερόντων αυτών. Είπε ποτέ ο Δροσογιάννης ότι συναντήθηκε με τον Γρίβα;

Κ. Δεν το ξέρω. Ρωτήστε τον.

-. … του Γρίβα; Γιατί να το αρνηθεί;

Κ. Ρωτήστε τον. Γιατί δεν το είπε μέχρι τώρα; Εγώ αντερωτώ. Γιατί όταν ο Γρίβας κατηγορήθηκε δεν βγήκε ούτε ένας από αυτούς να πει «Με συγχωρείτε, ο Γρίβας ήταν αντιστασιακός. Δημιούργησε αντιστασιακή ομάδα στο εσωτερικό. Συνελήφθημεν … τότε από την χούντα, κατηγορούμενοι διότι συμμετείχαμε στην αντιστασιακή οργάνωση του Γρίβα. » Ουδείς. Ξέρετε γιατί;

-. Γιατί;

Κ. Διότι ο Γρίβας αφού δεν ευοδώθηκε η αντιστασιακή του προσπάθεια εδώ, την έστησε κάτω στην Κύπρο με την σύμφωνη γνώμη … Πέστε.

-. Θα πάμε μετά στην Κύπρο. Να τελειώσουμε με την Ελλάδα.

Κ. Όχι, επειδή συνδέεται άμεσα για αυτό σας το έφερα.

-. Ολοκληρώστε το τότε.

Κ. Κάτω στην Κύπρο με τη σύμφωνη γνώμη πολιτικών προσωπικοτήτων του ελλαδικού και του εξωελλαδικού χώρου, οι οποίες τον εγκατέλειψαν καθοδόν όταν είδαν τη σθεναρή αντίδραση του Μακαρίου. Με τον οποίο και ετάχθησαν εκτιμώντας ότι δια του Μακαρίου θα μπορούσαν να ρίξουν την χούντα εδώ. Πράγματα (…) πεπλεγμένα έτσι, ώστε εγώ σαν άνθρωπος που παρακολούθησα τις εξελίξεις, να βεβαιώνομαι τόσο αργά τη ρηχότητα των ανθρώπων αυτών, οι οποίοι επεδίωξαν την πτώση της χούντας στις απεραντολογίες των συζητήσεων, στις ρεσεψιόν των πολυτελών ξενοδοχείων της Ευρώπης. Και να μου συγχωρεθεί η έκφραση, αλλά διατυπώνω αυτό που νιώθω. Και την αφέλεια πολλών πολιτικών, των οποίων τιμώ την στάση για την εν γένη συμπεριφορά κατά την περίοδο εκείνη στο εσωτερικό της Ελλάδας, οι οποίοι νόμιζαν ότι μπορούν να γκρεμίζουν καταστάσεις προτρέποντας τους Έλληνες στρατιωτικούς να προβούν σε θερμές αντιδράσεις.

-. Μισό λεπτό. Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε μερικά πράγματα. Ο Γρίβας κατεβαίνει στην Κύπρο, οπότε ακουμπάμε τώρα στην συζήτηση αυτή που κάνουμε οι δύο μας εδώ την ΕΟΚΑ Β΄, με προτροπή Ελλήνων πολιτικών για δημιουργία αντιστασιακής οργάνωσης στην Κύπρο;

Κ. Θα σας πω. Θα μπούμε τώρα σε αυτό.

-. Νωρίτερα να ξεμπλέξουμε το θέμα Δροσογιάννης, Βαρδάνης, Λύτρας.

Κ. Να ξεμπλέξουμε με το θέμα …

-. Και την δική σας παραμονή στην φυλακή, στην εξορία. Δεν μου είπατε πόσο μείνατε φυλακή και μετά στην εξορία.

Κ. Τώρα θα σας πω. Από την πλευρά του Λύτρα, όπως μετά απεκαλύφθη, εγένοντο ορισμένες απροσεξίες. Διότι δέχεται ανοιχτά αντιστασιακά πρόσωπα στο αυτό, διότι γνώριζε ότι σαν απότακτος αξιωματικός θα παρακολουθείται και δεν το έλαβε υπ’ όψιν. Και η χούντα εκ της παρακολουθήσεως εντόπισε Κυπρίους φοιτητές, τους οποίους συνέλαβε. Αυτοί αποκάλυψαν τον ρόλο του Λύτρα, στο σπίτι του Λύτρα βρέθηκε ο όρκος της οργανώσεως του Γρίβα και ο μεν Λύτρας στάλθηκε στην εξορία αμέσως, οι φοιτητές αφού πέρασαν από την Μπουμπουλίνας, απεστάλησαν στην Κύπρο. Μερικοί εξ αυτών προσεγγίσθηκαν από τον Ιωαννίδη, αρχηγό της Ε.Σ.Α. τότε, στους οποίους, όπως αργότερα έμαθα, ο Ιωαννίδης είπε «Γιατί το κάνετε αυτό;» Και αυτοί με βάση την εντολή του Γρίβα ως κάλυμμα όφειλαν να πουν ότι «Δεν το κάνουμε για τη δικτατορία αλλά για την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Δεν μπορούμε κάτω να εκδηλωθούμε και το φτιάχνουμε εδώ, για να πάμε κάτω να το εκδηλώσουμε. » Και ο Ιωαννίδης τους είπε «Μα για αυτό είμαι και εγώ …» Και εκεί τι έγινε; Το σχίσμα ε; Μερικοί εξ αυτών νεαροί την ηλικία, είπανε υποθέτω εγώ στην σκέψη τους ότι «Εδώ έχουμε έναν πατριώτη. Τι πάμε να πολεμήσουμε; » Οι ίδιοι οπαδοί του Γρίβα όντως, δεν είχαν καλή άποψη για τον Μακάριο κάτω. Είχαν όμως έναν μεγάλο πόθο για την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Σταθήκανε λοιπόν σε αυτό. Όταν κατέβηκαν κάτω, διωγμένοι από τον ελλαδικό χώρο και βρήκαν τον Γρίβα που αργότερα κατεβαίνει, τάχτηκαν στην ΕΟΚΑ Β΄ του Γρίβα.

-. Αλλά ήταν ήδη άνθρωποι του Ιωαννίδη;

Κ. Αλλά είχαν συμπάθεια προς τον Ιωαννίδη.

-. Συμπάθεια;

Κ. Δεν ήταν άνθρωποι του Ιωαννίδη, είχαν συμπάθεια στον Ιωαννίδη, δεν τον θεωρούσαν αντίπαλο. Και αυτό δεν το είχε ξεκαθαρίσει ο Γρίβας, είτε διότι δεν το αντελήφθη παρά το γεγονός ότι του το είχα θέσει υπ’ όψιν κατ’ επανάληψη, είτε διότι δεν ήθελε να τους εξαιρέσει, εξηγείται άλλωστε το φαινόμενο.

-. Επανερχόμαστε λοιπόν με τα σφάλματα και κλείνει το θέμα του Λύτρα, με τα σφάλματα αυτά και τις παραλήψεις του …

Κ. Προχωράμε τώρα στον ρυθμό μας.

-. … ξηλώνεται η οργάνωση Γρίβα. Πάμε στο Δροσογιάνη.

Κ. Ξηλώνεται … Ο Δροσογιάννης ήρθε σε επαφή με τον Γρίβα, δεν ξέρω αν με την πρόσκληση του Γρίβα ή με την επιθυμία του ιδίου, όπως ήρθαν και αρκετοί άλλοι.

-. Ποιοι δηλαδή;

Κ. Δεν ξέρω ποιοι, δεν θέλησαν να αποκαλύψουν το όνομα τους. Δεν έρχομαι εγώ εδώ πέρα να πω ένας, δύο, τρεις, τέσσερις, πέντε, διότι δεν βρίσκω λογική σε αυτού του είδους την αποκάλυψη. Διότι δεν είδα να υπάρχει το θάρρος της επιβεβαιώσεως εκ μέρος των ιδίων.

-. Το γνωρίζετε και δεν μου το λέτε στρατηγέ;

Κ. Διότι τους είδα αργότερα φοβισμένους, διότι ήδη τους έχω αποβάλει από μέσα μου και δεν θέλω να αναφερθώ στα ονόματα τους.

-. Αρνείστε να αναφέρετε τα ονόματα ανθρώπων οι οποίοι είχαν συμπράξει σε αντιστασιακή οργάνωση του Γρίβα στην Ελλάδα;

Κ. Ναι διότι έκτοτε μου προκάλεσαν και εξακολουθούν να μου προκαλούν εμετό.

-. Ο Δροσογιάννης ήταν στους Ελεύθερους Έλληνες, ήταν και στην οργάνωση αυτή;

Κ. Όχι, δεν ξέρω αν μπήκε στην οργάνωση Γρίβα. Αυτός το αρνήθηκε ότι μπήκε στην οργάνωση Γρίβα αργότερα, εγώ λέω ότι ήρθε σε επαφή με τον Γρίβα.

-. Κατάλαβα …

Κ. Εμένα με πιάσανε …

-. Δεν τελειώσαμε με τον Δροσογιάννη στρατηγέ. Υπάρχει μία πικρία μέσα σας, αυτό αντιλαμβάνομαι.

Κ. Είναι δεδομένη [2].

-. Με αυτόν τον στρατηγό, ο οποίος …

Κ. Και είναι δεδομένη.

-. Ο Δροσογιάννης είναι στρατηγός σήμερα;

Κ. Ναι, είναι στρατηγός. Βάση με τις τελευταίες εγγ… που εξεδόθη από την παρούσα κυβέρνηση, είναι στρατηγός.

-. Που οφείλεται η πικρία με τον συνάδερφο σας αυτόν;

Κ. Στο γεγονός ότι … Εγώ συνεργάστηκα στο επίπεδο των Ελευθέρων Ελλήνων στενά με τον Δροσογιάννη. Στο γεγονός ότι κατά το διάστημα της συνεργασίας μας δεν μου απεκάλυψε την πρόθεση του να συνεργαστεί και με το ΠΑΚ. Δεδομένου ότι άρχισε να ανδρώνεται, άρα εγένετο αισθητή και η ύπαρξη του ΠΑΚ στο εξωτερικό, σε εμάς εδώ και ότι στις συζητήσεις μας θέταμε και θέμα ΠΑΚ συζητούσαμε και περίπτωση ΠΑΚ. Αλλά εγώ είχα πάρει συγκεκριμένη θέση, είχα προσεγγισθεί από το Ρήγα Φεραίο. Αυτά τα παιδιά, τα οποία πρόκειται για νεαρά παιδιά, τα οποία μου άφησαν μία καλή έως και συγκινητική εντύπωση, δεν ήταν τοποθετημένα στο δρόμο της ευθέως και καθαράς και βιώσιμης αντιστάσεως κατά της χούντας. Αλλά προ της τοποθετήσεως τους, στην περίπτωση αυτή, έθεταν θέμα συνεργασίας με την νεολαία της Τουρκίας για αντίσταση στον τουρκικό χώρο κατά του στρατιωτικού κατεστημένου και γενικότερα για την επιθετική επιστροφή της αριστεράς στην Ελλάδα και την επικράτηση της.

-. Θέματα με τα οποία διαφωνούσατε εσείς.

Κ. Και τους είπα ότι «Παιδιά έχετε … κάνετε συζήτηση με Έλληνα στρατηγό, ο οποίος έχει αυτήν την δράση, ως εκ της επαγγελματικής του πορείας. » …

-. Κατάλαβα.

Κ. … «Είναι δυνατόν να συμφωνήσει με τις απόψεις σας; Σας συμπαθώ, σας εκτιμώ, σε ότι νομίζετε ότι μπορώ να σας βοηθήσω από πλευράς συμβουλών. » Με πλησίασε το ΠΑΚ το οποίο μάλιστα μου …

-. Ονόματα θυμάστε;

Κ. … έκανε την πρόταση εάν επιθυμώ να αναλάβω το στρατιωτικό μέρος του εσωτερικού της Ελλάδος, «Σαφώς όχι …» και δήλωσα ότι «Είμαι στους Ελεύθερους Έλληνες, δεν μπορώ να παίζω τέτοια παιχνίδια. »

-. Ποιος από το ΠΑΚ και ποιος από τον Ρήγα Φεραίο στρατηγέ;

Κ. Από τον Ρήγα Φεραίο δεν θυμάμαι όνομα, ήταν μια ομάδα της Κορίνθου από φοιτητές, δεν θυμάμαι όνομα. Εδώ ήταν ο Βαγγέλης ο Παπαδημητρίου με κάποια στελέχη της παρατάξεως του ΠΑΚ τότε και λοιπά.

-. Εν προκειμένω ο Δροσογιάννης που γνώριζε για το ΠΑΚ …;

Κ. Εν προκειμένω ο Δροσογιάννης μου ανακοίνωσε μια ημέρα ότι μία έκθεση την οποία συντάξαμε για την υφιστάμενη στο εσωτερικό κατάσταση, την μεταβίβασε στον Ανδρέα τον Παπανδρέου, ο οποίος είχε κατέβει στην Ρώμη τις ημέρες εκείνες μέσω ενός δικού μας ανθρώπου ο οποίος ήτανε ενταγμένος στους Ελεύθερους Έλληνες και εκείθεν υπήρξε η (..).

-. Πως ξεκίνησαν οι συλλήψεις στρατηγέ;

Κ. Του είπα «Πως είναι δυνατόν να γίνεται αυτό το πράγμα χωρίς την συγκατάθεση και των υπόλοιπων συνεργασθέντων στην συγκρότηση της εκθέσεως; » Προ της συλλήψεως μου, με αιτία την συμμετοχή μου στους Ελεύθερους Έλληνες, ο Γρίβας επεδίωξε μια δευτέρα συνάντηση η οποία και έγινε. Έγινε στο Λουτράκι με την ευκαιρία μιας άδειας που πήρε για να αναρρώσει από μια εγχείρηση προστάτη την οποία είχε κάνει. Του επέτρεπε η χούντα, εκεί λοιπόν κάτω από αυστηρά μέτρα ασφαλείας συναντήθηκα με τον Γρίβα στις αρχές του καλοκαιριού του ’69… Ο Γρίβας μου είπε ότι «Είχες δίκιο στην άποψη ότι δεν μπορεί να γίνει στο εσωτερικό της Ελλάδος, ίσως και δεν πρέπει. Έχω παροτρύνσεις από ορισμένους και την συγκατάθεση να προπαρασκευάσουμε κατάσταση στην Κύπρο, η οποία θα εξασφαλίσει την εν εξορία συγκρότηση ελληνικής κυβερνήσεως. Εάν τα πράγματα ευνοήσουν και με την παρουσία του βασιλέως εκεί, ενεργώντας στο πολιτικό διπλωματικό επίπεδο, θα επιδιώξουμε την ανατροπή της χούντας στον ελλαδικό χώρο. »

-. Από ποιους είχε παρότρυνση;

Κ. Μου ανέφερε το όνομα του συχωρεμένου του Μαύρου …

-. Γεώργιος Μαύρος, ένας.

Κ. Γεώργιος Μαύρος, ένας και κάποια δευτερεύοντα ονόματα δεν τα θυμάμαι, πραγματικά δεν τα θυμάμαι. Οι καταγραφές μου έχουν πιαστεί, μου τα πήραν από τον φάκελο τον οποίον βρήκανε στην Κόρινθο, όταν με συνέλαβε η Ε.Σ.Α., οι καταγραφές μου αυτές, τις οποίες δεν βρήκα μετά. Μου είπε ότι «Συμφωνεί ο εξωτερικός ελλαδικός παράγων …», αυτοί οι έξω …

-. Ποιοι δηλαδή;

Κ. Υποθέτω ότι πρέπει να ήτανε και ο Καραμανλής, υποθέτω, το τονίζω. Μου ανέφερε και το όνομα του Ανδρέα Παπανδρέου, ότι θα συμφωνούσε σε μια τέτοια προσπάθεια, μου είπε ότι «Εγένετο προσέγγιση του Μακαρίου, ο οποίος δεν τάχτηκε αντίθετος έναντι της προσπάθειας αυτής …» και μου έκλεισε το θέμα με την αντίληψη ότι μια επιτυχία σε αυτόν τον παράγοντα, σε αυτή την προσπάθεια, θα δημιουργούσε ευνοϊκές καταστάσεις για την επιδίωξη της ενώσεως της Κύπρου με την Ελλάδα αργότερα, μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας εδώ. [3]

-. Στρατηγέ υπάρχει μια αντίφαση στην εκτίμηση του Γρίβα για το εάν ο Μακάριος θα ανεχότανε την ύπαρξη οργάνωσης αντιδικτατορικής στην Κύπρο και μέσω αυτής της οργάνωσης θα επιτυγχάνετο η πτώση της δικτατορίας στην Ελλάδα και ίσως και η ένωση στην συνέχεια. Πως το βλέπετε εσείς αυτό;

Κ. Θα σας πω. Φαίνεται ότι δεν έγινε σπουδή στην προσωπικότητα του Μακαρίου. Εάν γίνει διείσδυση στην πολιτική και την τακτική του, εάν γίνει ανάλυση ορισμένων θέσεων, τις οποίες έπαιρνε κατά καιρούς ο Μακάριος, θα βλέπατε ότι είχε πάντοτε μια διπλοπροσωπία η οποία άφηνε της πόρτες ένθεν ή εκείθεν, ώστε να μπορέσει να τις εκμεταλλευτεί με την επικρατούσα αργότερα πλευρά. Περίπτωση την οποία έκανε, απεκάλυψε με την επιστολή του στον Γκιζίκη. Περίπτωση η οποία απεκαλύφθη εμένα με την στάση του έναντι του Γρίβα.

___________________

1. Βλέπε και συνεντεύξεις Δροσογιάννη και Βαρδάνη οι οποίοι αρνούνται σύμπραξη στην σχεδίαση του Γρίβα για τον ίδιο περίπου λόγο. Τη χρήση δηλαδή όπλων στην αντίσταση κατά της χούντας.

2. Ο Δροσογιάννης αντίστοιχα καταφέρεται του Καρούσου το συμπέρασμα δε του γράφοντος είναι πως πρόκειται και για τους δύο για διένεξη χωρίς ουσία. Ενώ την ίδια στιγμή ο Λύτρας παραπονιέται πως δεν έγινε συγχρόνως με τον Καρούσο στρατηγός, όπως ο Δροσογιάννης φρόντισε λόγω φιλίας με τον Καρούσο για τον τελευταίο. Δεν είναι σπάνιες τέτοιου είδους συγκρούσεις και διαφορές σε ηλικιωμένους και μάλιστα στρατιωτικούς.

3. Είναι αμφίβολο εάν σταθεί ποτέ δυνατό να διασταυρωθεί τέτοιο στοιχείο. Της σύμφωνης γνώμης δηλαδή Μαύρου, Καραμανλή, Ανδρέα Παπανδρέου και Μακαρίου για αντιδικτατορική οργάνωση υπό τον Γρίβα στην Κύπρο με στόχο ανατροπή της χούντας. Ο Καρούσος αποκαλύπτει πως αυτά του είπε ο Γρίβας.

Advertisements