assets_LARGE_t_420_54388502_type12713

Η μεγάλη ανασκαφή της Αμφιπόλεως άρχισε το 1956 και συνεχίστηκε έως το 1984 υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Δημητρίου Λαζαρίδη.

 

Τ. Κατσιμάρδος

ΕΝΑΣ ΑΙΩΝΑΣ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ «ΘΑΥΜΑ»

Οσα συμβαίνουν αυτές τις μέρες στην Αμφίπολη και το ιστορικό της όλης υπόθεσης ίσως να αντικατοπτρίζουν ικανοποιητικά τη μεγάλη περιπέτεια της υλικής αρχαιοελληνικής κληρονομιάς.

Τις ελλείψεις και παραλείψεις, αλλά και τα «θαύματα», που δεν προέρχονται εξ ουρανού, αλλά είναι αποτέλεσμα δουλειάς και επιστημοσύνης.

Σκληρής και παραγνωρισμένης δουλειάς, όπως του «πατέρα» των ανασκαφών στην περιοχή επί τρεις δεκαετίες Δημ. Λαζαρίδη. Εμπειρίας και σύγχρονης επιστημοσύνης, όπως της «μαθήτριάς» του και σημερινής υπεύθυνης του έργου αρχαιολόγου Κατερίνας Περιστέρη. Ταυτοχρόνως, καθρεφτίζουν και τις παντοειδείς «επιχειρήσεις» εκμετάλλευσης των ευρημάτων. Από τη λεηλασία και την αρχαιοκαπηλία έως τις τοπικές και υπερτοπικές πολιτικο-κομματικές μικροεπενδύσεις.

Αξίζει να επισημάνουμε ότι η αρχική ανασκαφή στα τέλη της δεκαετίας του 1950 ερχόταν σε σύγκρουση με «συμφέροντα» (οργίαζε η αρχαιοκαπηλία). Ο Λαζαρίδης άρχισε τις ανασκαφές μόνος του! Δύο κάτοικοι του χωριού υποδείξανε τον επιμήκη λόφο (θέση που βρήκαν επιτύμβια στήλη και αγγεία). Ο τόπος ήταν κατατρυπημένος από αρχαιοκάπηλους…

assets_LARGE_t_420_54388501_type12128

Ο Δημήτρης Λαζαρίδης, «πατέρας» των ανασκαφών στην περιοχή επί τρεις δεκαετίες.

Αγώνας να γίνει μουσείο
Είναι ακόμη ενδεικτικό ότι μέχρι σχετικά πρόσφατα η Αμφίπολη, αν και το σπουδαιότερο κέντρο τη μακεδονική εποχή, αλλά και «Πρώτη Μακεδόνων» κατά τη ρωμαϊκή, δεν διέθετε ούτε μουσείο (το νέο μουσείο της εγκαινιάστηκε μόλις το 1995). Μάταια στο παρελθόν οι ειδικοί σχεδόν εκλιπαρούσαν επί δεκάδες χρόνια για να συγκεντρωθούν, να συντηρούνται και να στεγάζονται εκεί τα ευρήματα, αντί να διασκορπίζονται σε γειτονικά μουσεία. Την ίδια στιγμή που ολόκληρη η ευρύτερη περιοχή με το παλαιολιθικό και νεολιθικό παρελθόν, αλλά και το βυζαντινό – παλαιοχριστιανικό στερούνταν ακόμη και Εφορείας Αρχαιοτήτων.

assets_LARGE_t_420_54388503_type12128

Χρειάστηκε η ανέγερση του μουσείου να γίνει έργο ζωής του Δ. Λαζαρίδη, ώστε αυτό να γίνει πραγματικότητα μετά τον θάνατό του (1985). Ως έφορος Αρχαιοτήτων της Ανατολικής Μακεδονίας και ως γενικός επιθεωρητής Αρχαιοτήτων, εκτός από το άλλο έργο του, εμπνεύσθηκε και προώθησε την ίδρυση του Μουσείου Αμφίπολης. Από τη δεκαετία του 1960 αρχίζει η προσπάθειά του, όταν πέτυχε μετά βασάνων την παραχώρηση κοινοτικού οικοπέδου.

Το έργο της ανέγερσης άρχισε το 1976 και έμεινε ημιτελές μέχρι το 1981. Τότε, με τη στήριξη της υπουργού Πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη εντάχθηκε στα Μεσογειακά Προγράμματα για να ολοκληρωθεί αργότερα.

Αλλά και η τρέχουσα φάση των ανασκαφών, πριν από την επιβεβαίωση και μετά τον εντοπισμό του εκπληκτικού ταφικού περιβόλου, διενεργούνταν με διακοπές. Λόγω μη διάθεσης λίγων δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ.

Τις έρευνες στην Αμφίπολη ξεκίνησε ο Γάλλος αρχαιολόγος P. Perdrizet, στις αρχές του περασμένου αιώνα. Σε συνέχεια ο καθηγητής Σ. Πελεκανίδης ανέσκαψε μεγάλο μέρος στην περιοχή με σημαντικά ευρήματα (Βασιλική Α, τμήμα του τείχους και οικίες).

Η μεγάλη ανασκαφή της Αμφιπόλεως άρχισε το 1956 και συνεχίστηκε έως το 1984 υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Δημητρίου Λαζαρίδη, με τη στήριξη της Αρχαιολογικής Εταιρείας και του υπουργείου Πολιτισμού. Αποκαλύφθηκαν 400 περίπου τάφοι διαφόρων τύπων, μεγάλα τμήματα του μακρού και του εσωτερικού τείχους με τους πύργους και τις πύλες, ιερά, οικίες και το μοναδικό Γυμνάσιο (γυμναστήριο) της πόλης. Στο βόρειο σκέλος του τείχους έχει ανασκαφεί η μεγαλύτερη και πιο οχυρή πύλη της πόλης, στην οποία κατέληγε γέφυρα επί του ποταμού Στρυμόνα (κατασκευή από ξύλινους πασσάλους).

Οι ανασκαφές και κυρίως οι σωστικές εργασίες συνεχίστηκαν τα επόμενα χρόνια από άλλους άξιους αρχαιολόγους. Επειδή δεν υπήρχε κάποιο «διάσημο» εύρημα (π.χ. ο τάφος της Ρωξάνης, όπως υπολόγιζε ο Λαζαρίδης), οι ανασκαφές δεν προκαλούσαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Πράγμα που συνεχώς επαναλαμβάνεται, αναγκάζοντας ακόμη και αρχαιολόγους να κυνηγούν μερικές φορές τη δημοσιότητα με τεκμηριωμένα σενάρια.

Αν η Κατερίνα Περιστέρη δεν άλλαζε την ανασκαφική πορεία, δηλαδή να ξεκινήσει περιμετρικά, στο κάτω μέρος του λόφου Καστά και όχι στην κορυφή, που στέκονταν εμπόδιο άλλα ταφικά ευρήματα, ακόμη ο «θησαυρός» θα έμενε θαμμένος…

Η ταυτότητα της πόλης

«?Μέχρι τη διάλυση του μακεδονικού κράτους η Αμφίπολις παρέμεινε αναπόσπαστο τμήμα του, κέντρο του μακεδονικού εμπορίου, θέση κεντρική για την εκμετάλλευση των πολύτιμων μετάλλων όλης της περιοχής και ένα από τα κυριότερα βασιλικά νομισματοκοπεία. Η σπουδαία θέση της στον αρχαίο κόσμο φαίνεται και από την απόφαση του Μ. Αλεξάνδρου να είναι μία από τις έξι πόλεις, όπου θα χτιζόταν μεγάλος, πολυτελής ναός, δαπάνης 1.500 ταλάντων. Οι άλλες ήταν η Δήλος, οι Δελφοί, η Δωδώνη, το Δίον και η Κύρρος». (Η συνολική εκτίμηση του Δ. Λαζαρίδη από τις ανασκαφές του στην Αμφίπολη)

Το προηγούμενο με τον Λέοντα

Ο περίφημος Λέων της Αμφίπολης είναι ένα καλό παράδειγμα ότι η αποκατάσταση και η πλήρης ταυτοποίηση ευρημάτων ακολουθούν δαιδαλώδεις και κάποτε χρονοβόρες διαδρομές. Με τα κομμάτια του που εντοπίστηκαν διάσπαρτα σε διαδοχικές φάσεις το 1912-1931, αναστηλώθηκε (1936-37) πέντε χιλιόμετρα μακριά από την Αμφίπολη και χωρίς να συσχετιστεί με τον τύμβο. Κρίθηκε αρχικώς ως μνημείο πεσόντων στην περιοχή για το μεγαλείο της Αθήνας, επιτύμβιο προς τιμήν του Λεωσθένους, ναυάρχου του Μ. Αλεξάνδρου, του Λαομέδοντα, ναυάρχου και συντρόφου του Μακεδόνα στρατηλάτη κ.ά. Η τοποθέτησή του σήμερα στον λόφο Καστά μοιάζει αυτονόητη. Αλλά χρειάστηκε ένας αιώνας γι’ αυτό!

ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ
Η ίδρυση, η ακμή και η παρακμή

  • 438/7: Την εποχή του Περικλή ο στρατηγός Αγνων ιδρύει τη στρατηγική αθηναϊκή αποικία της Αμφίπολης.
  • 424: Κατάληψη από Σπαρτιάτες.
  • 422- 421: Μάχη Αθηναίων και Λακεδαιμονίων με τους στρατηγούς Κλέωνα και Βρασίδα (σκοτώθηκαν και οι δύο μπροστά στα τείχη της). Αποσκίρτηση από τη μητροπολιτική Αθήνα και αυτονόμηση της πόλης.
  • 421-414: Σύμμαχος των Αθηναίων.
  • 414: Ανεπιτυχής πολιορκία από Αθηναίους, Μακεδόνες και Θράκες.
  • 368: Οι Αθηναίοι επιχειρούν επί τρία χρόνια να την καταλάβουν χωρίς επιτυχία (την Αμφίπολη βοηθά ο στρατός των Μακεδόνων).
  • 364: Ο βασιλιάς της Μακεδονίας Περδίκκας Γ’ αναλαμβάνει την προστασία της και τοποθετεί στρατιωτική φρουρά.
  • 358-357 : Οι Αμφιπολίτες ζητούν τη βοήθεια της Αθήνας εναντίον των Μακεδόνων. Ο Φίλιππος Β’, αφού είχε αποσύρει τη μακεδονική φρουρά (359), αποφάσισε μετά να την καταλάβει. Ενταξη στο βασίλειο της Μακεδονίας.
  • 335: Ο Μ. Αλέξανδρος συγκεντρώνει τον στρατό του πριν περάσει τον Ελλήσποντο.
  • 331: Δολοφονία της Ρωξάνης, συζύγου του Μ. Αλεξάνδρου, και του ανήλικου γιου και διαδόχου του Αλεξάνδρου Δ’ από τον Κάσσανδρο (αντιβασιλιάς).
  • 168: Μετά τη μάχη της Πύδνας και τη νίκη του Αιμίλιου Παύλου η πόλη αποτελεί το μοναδικό έρεισμα του τελευταίου Μακεδόνα βασιλιά Περσέα. Οι Αμφιπολίτες δεν προβάλλουν αντίσταση και οι Ρωμαίοι εισέρχονται στην πόλη.
  • 168 -148: Ορίζεται πρωτεύουσα της Πρώτης Μερίδος της Μακεδονίας.
  • 1ος -4ος μ.Χ. αιώνας: Εισβολές οδηγούν βαθμιαία στη συρρίκνωσή της.
  • 6ος αιώνας: Μετά από λοιμό, μετακινήσεις πληθυσμών και εισβολές, νέα συρρίκνωση.
  • 8ος αιώνα: Παύει να υπάρχει ως αστικό κέντρο.
  • 9ος αιώνας: Στα ερείπιά της αναπτύσσεται μικρός οικισμός (Μαρμάριον).
  • 1341: Κατά τη βυζαντινή εποχή η πόλη μνημονεύεται και ως Αμφίπολη και ως Ποπολία. Ιστορείται ότι καταστράφηκε, αλλά ξανακατοικήθηκε και νέα τείχη έχτισε ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος Γ’ ο νεότερος το 1341 μ.Χ.
  • 1373: Κατάληψη από τους Οθωμανούς.
Advertisements