assets_LARGE_t_420_54388451_type12713

Τουρίστας φωτογραφίζει προτομή του Μ. Αλεξάνδρου στο Βρετανικό Μουσείο. Η ζωή και τα κατορθώματα του μεγάλου στρατηλάτη έχουν εξαπλώσει τη φήμη του σε κάθε γωνιά της Γης. Για τον λόγο αυτόν, οι εξελίξεις στις ανασκαφές της Αμφίπολης βρίσκονται στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ

gapostolidis@pegasus.gr

 

Πλήθος σεναρίων και υποθέσεων αναφέρονται στο μυστικό της Αμφίπολης με ένα κεντρικό ερώτημα: σε ποιον ανήκει ο τύμβος;

Ομως, ίσως, πρέπει αρχικά να αναρωτηθεί κανείς, ποιος αποφάσισε και χρηματοδότησε την κατασκευή του… Ενα μεγάλο και πολυέξοδο έργο, που υλοποιήθηκε από κάποια ισχυρή προσωπικότητα που διέθετε χρήματα και εξουσία. Μετά την εκστρατεία, στη Μακεδονία είχε συρρεύσει πλούτος, κάτι που εξηγεί τη δυνατότητα κατασκευής μεγαλεπίβολων έργων. Ποιος είχε τόση δύναμη σε μια περίοδο με συνεχείς πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ των επιγόνων του Μ. Αλέξανδρου και θέλησε να προσδώσει ιδιαίτερη τιμή στον νεκρό του τύμβου; Ενδεχόμενο βεβαίως αποτελεί η δαπάνη να προήλθε απο την οικογένεια σε μια εποχή όπου η χώρα γνώριζε οικονομική άνθηση.

Οι απαντήσεις θα δοθούν από την ανασκαφή, από τα ευρήματα, αλλά και την ενδεχόμενη ύπαρξη επιγραφών. Εν τω μεταξύ ανάμεσα σε ποικίλες υποθέσεις, ενίοτε αυθαίρετες, υπάρχει μια σειρά προσώπων τα οποία επαναλαμβάνονται συνεχώς. Αξίζει να ρίξουμε μια ματιά στα «βιογραφικά» όσων… τοποθετήθηκαν στη λίστα υποψηφίων… Αποτελούν σε κάθε περίπτωση τμήματα της ιστορίας, έστω και αν τελικά, αποδειχθεί ότι δεν έχουν σχέση με τον τύμβο.

assets_LARGE_t_420_54388453_type12128

«Ο Αλέξανδρος στέφει τη Ρωξάνη», δημιουργία του Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς.

Νέαρχος
Ο Κρητικός ναύαρχος του μακεδονικού στόλου

Ο περίφημος ναύαρχος με καταγωγή από την Κρήτη βρέθηκε σε μικρή ηλικία στη Μακεδονία, όταν ο πατέρας του υπηρετούσε στην αυλή του Φιλίππου. Ο Νέαρχος φέρεται ως ένας από τους παιδικούς συντρόφους του Μ. Αλέξανδρου οι οποίοι εξορίστηκαν από τον Φίλιππο. Αργότερα υπήρξε ο επικεφαλής του στόλου κατά την εκστρατεία. Η μεγάλη του ικανότητα φάνηκε στο ταξίδι της επιστροφής, όταν από τον Υδάσπη ποταμό, έπλευσε στον Περσικό Κόλπο και κατάφερε να φτάσει στις εκβολές του Ευφράτη ποταμού. Ενα πρωτοφανές εγχείρημα, χωρίς επαρκείς προμήθειες, διασχίζοντας άγνωστες περιοχές. Η επιστροφή αποτέλεσε μια πραγματική εποποιία, η οποία αποδίδεται στον Νέαρχο. Ως εξερευνητής χαρτογράφησε τη διαδρομή και κατέγραψε το ταξίδι αφηγούμενος τις περιπέτειές του, κατά τον Περίπλου. Το έργο του δεν διασώθηκε, όμως το μοναδικό ναυτικό ντοκουμέντο αποτέλεσε πηγή για τον Αρριανό, γράφοντας την «Ινδική». Μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου διατήρησε την αρχηγία του στόλου, αλλά παρέδωσε τη Λυκία στον Αντίγονο και συμμάχησε με τον γιο του Δημήτριο τον Πολιορκητή. Εικάζεται ότι σκοτώθηκε στη μάχη της Ιψού ή ότι επέστρεψε στη Μακεδονία.

assets_LARGE_t_420_54388454_type12128

Χρυσό περίαπτο που απεικονίζει τη μητέρα του Μ. Αλεξάνδρου, Ολυμπιάδα.

Ανδροσθένης – Λαομέδων
Οι αξιωματούχοι που ηγήθηκαν της εκστρατείας

Ο Ανδροσθένης και ο Λαομέδων ήταν αξιωματούχοι του μακεδονικού στόλου. Ο Ανδροσθένης είχε καταγωγή από τη Θάσο και μετέπειτα εγκαταστάθηκε στην Αμφίπολη. Υπήρξε τριήραρχος του Μ. Αλεξάνδρου και συνόδευσε τον Νέαρχο στον Ινδικό Ωκεανό. Αργότερα εστάλη για να εξερευνήσει την Αραβία και έφτασε έως το Μπαχρέιν. Ο Λαομέδων καταγόταν από την Αμφίπολη ή κατ’ άλλους από τη Μυτιλήνη. Ηταν από τους νεανικούς συντρόφους του Μ. Αλέξανδρου, είχε εξοριστεί από τον Φίλιππο Β’ και σποκαταστάθηκε αργότερα. Στην εκστρατεία ανέλαβε ως τριήραρχος στην κάθοδο του Υδάσπη. Το μεγάλο μέγεθος του μνημείου δημιουργεί ερωτηματικά για ενδεχόμενη σύνδεσή με τους δύο αξιωματούχους καθώς συνήθως οι οικογένειες αναλάμβαναν την χρηματοδότηση των τύμβων.

Ρωξάνη
Η πρώτη σύζυγος του μεγάλου κατακτητή

Η Ρωξάνη είναι η πρώτη σύζυγος του Μ. Αλέξανδρου από τη Βακτριανή. Ο πατέρας της, Οξυάρτης, διαφέντευε μια περιοχή που σήμερα υπάγεται στο Αφγανιστάν και συγκρούστηκε με τους Μακεδόνες με κορύφωση την πολιορκία της Σογδιανής Πέτρας. Ο Αλέξανδρος, αφού επικράτησε, αποφάσισε να παντρευτεί τη Ρωξάνη, μια κίνηση με πολιτικές προεκτάσεις για τη σύσφιγξη των σχέσεων με τους τοπικούς πληθυσμούς και το μήνυμα οικουμενικότητας που ήθελε να προωθήσει. Ο γάμος έγινε το 327 π.Χ. και η Ρωξάνη τον ακολούθησε στην υπόλοιπη εκστρατεία. Ο γιος τους, Αλέξανδρος Δ’, γεννήθηκε μετά τον θάνατο του στρατηλάτη. Για να διασφαλίσει τη βασιλεία του γιου της μεθόδευσε τη δολοφονία της κόρης του Δαρείου, Στάτειρας, την οποία επίσης είχε παντρευτεί ο Αλέξανδρος. Η Ρωξάνη ταξίδεψε στη Μακεδονία μαζί με το παιδί της και βρέθηκε στο επίκεντρο των συγκρούσεων για την κατάκτηση της εξουσίας. Ηταν η περίοδος κατά την οποία κυριαρχούσε ο Κάσσανδρος, ο οποίος τους περιόρισε στην Αμφίπολη και στη συνέχεια τους σκότωσε (311 π.Χ.), προκειμένου να εξαφανίσει τον νόμιμο διεκδικητή της εξουσίας. Η εικασία για τη σύνδεση του μνημείου με τη Ρωξάνη αποδυναμώνεται, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, από το γεγονός της ύπαρξης του Λέοντος στην κορυφή του τύμβου, κάτι που δεν συνάδει με γυναικεία ταφή.

Αλέξανδρος Δ’
Η διαδοχή «δολοφόνησε» τον γιο του στρατηλάτη

Ο Αλέξανδρος Δ’ δολοφονήθηκε σε ηλικία 12 ετών. Ηταν ο νόμιμος διάδοχος της τεράστιας αυτοκρατορίας. Με τη γέννησή του αναγνωρίστηκε ως βασιλιάς μαζί με τον Φίλιππο τον Αρριδαίο, ήταν όμως υπό την κηδεμονία του Περδίκκα και ύστερα του Αντίπατρου. Αργότερα φυλακίστηκε μαζί με τη μητέρα του στην Αμφίπολη και στη συνέχεια δολοφονήθηκε με διαταγή του Κάσσανδρου. Η σύνδεσή του με το μνημείο της Αμφίπολης αποδυναμώνεται από την ύπαρξη γνωστού τάφου στις Αιγές. Το 1979 οι έρευνες του καθηγητή Μ. Ανδρόνικου στη Βεργίνα, εκεί όπου κατά παράδοση ήταν οι τάφοι των Μακεδόνων βασιλέων, έφεραν στο φως ένα σημαντικό εύρημα. Πολύ κοντά στον τάφο του Φιλίππου Β’ ήταν μεγάλος ασύλητος τάφος που ανήκε σε έφηβο 12-14 ετών. Ο προθάλαμος είναι διακοσμημένος και υπήρχαν χρυσά και αργυρά σκεύη που υποδηλώνουν βασιλική ταφή. Ονομάστηκε «τάφος του Πρίγκιπα» και συνδέεται με τον Αλέξανδρο Δ’.

Ολυμπιάδα
Η μητέρα του Αλέξανδρου θυσιάστηκε για τον εγγονό

Σημαντικό ρόλο στα μετέπειτα γεγονότα της Μακεδονίας διαδραμάτισε η μητέρα του Μ. Αλεξάνδρου. Είχε ενοχληθεί από το γεγονός ότι ο εγγονός της Αλέξανδρος Δ’, έπρεπε να συμβασιλεύσει με τον Φίλιππο Αρριδαίο και τη σύζυγό του Ευρυδίκη. Μόλις αυτοί συμμάχησαν με τον Κάσσανδρο, η Ολυμπιάδα ξεκίνησε εκστρατεία εναντίον τους. Κατάφερε να τους αιχμαλωτίσει και να τους θανατώσει μαζί με συγγενείς αντιπάλων της. Στη συνέχεια ο Κάσσανδρος πολιόρκησε επτά μήνες την Ολυμπιάδα στην Πύδνα της Πιερίας και την ανάγκασε να συνθηκολογήσει για να διασώσει τον εγγονό της. Ωστόσο, αθέτησε την υπόσχεσή του και διέταξε να τη σκοτώσουν ή, κατά άλλους, επέτρεψε στους συγγενείς όσων είχε δολοφονήσει να τη λιθοβολήσουν μέχρι θανάτου «αφήνοντας το σώμα να σαπίσει» (316 π.Χ.). Εικάζεται ότι ο τάφος της είναι στην τούμπα του Μακρύγιαλου, χωρίς όμως να υπάρχουν ενδείξεις.

 

Advertisements