assets_LARGE_t_420_54388445

Γιώργος Αποστολίδης

Ασύλητος θεωρεί ότι είναι ο τάφος στον λόφο Καστά στην Αμφίπολη η ανασκαφέας του και έφορος Αρχαιοτήτων της περιοχής Κατερίνα Περιστέρη.

Σε δηλώσεις της ανέφερε πως οι Σφίγγες που κοσμούσαν το υπέρθυρο φαίνονταν εν μέρει (ολόκληρη η μία και μέρος της άλλης) «γιατί κάποιοι είχαν αφαιρέσει κάποιες πέτρες στα ρωμαϊκά χρόνια». Συνέχισε με την εκτίμηση ότι οι επίδοξοι τυμβωρύχοι δεν μπόρεσαν να πάνε πιο βαθιά, λόγω του τοίχου σφράγισης, με τις βαριές πέτρες. Κάτι τέτοιο, όπως είπε, κάνει δύσκολη τη σύληση. Και στην ερώτηση «λέτε ότι δεν έχει συληθεί ο τάφος;», η απάντησή της ήταν: «Ε, από ό,τι βλέπουμε δεν υπάρχουν τέτοιες δυνατότητες. Θα δούμε. Και πάλι θέλει προσοχή γιατί ποτέ δεν ξέρει κανείς τι θα δει, τι θα βρει μέσα και σε ποιο χρονικό διάστημα».

Το υπουργείο Πολιτισμού, σε μια προσπάθεια να ρίξει τους τόνους, χαρακτήρισε ανακριβή τα δημοσιεύματα που έφεραν την ανασκαφέα «να έχει κάνει δηλώσεις για το ενδεχόμενο σύλησης του περιεχομένου του τάφου». Η ίδια διευκρίνισε ότι η δήλωσή της έχει ως εξής: «Η ανασκαφική έρευνα θα δείξει αν ο τάφος έχει συληθεί ή όχι»…

Τι οδηγεί την αρχαιολόγο στο συμπέρασμα ότι ο τάφος δεν έχει συληθεί; Πρώτα απ’ όλα το γεγονός ότι, όπως όλα δείχνουν, και σύμφωνα με την πληροφόρηση που υπάρχει, δεν έχει βρεθεί κάποιο άνοιγμα ή ασυνέχεια στον τοίχο πίσω από τις Σφίγγες και την καμάρα τους. Εκεί λογικά βρίσκεται ένα από τα σημεία από όπου θα μπορούσαν να εισέλθουν οι αρχαίοι τυμβωρύχοι, που πολύ συχνά έμπαιναν από την ανωδομή και όχι… σαν κύριοι, ανοίγοντας την επίσημη θύρα.

newego_LARGE_t_420_54388525

Οι μακεδονικοί τάφοι δεν είχαν συνήθως καμάρες στο υπέρθυρο, αλλά κάποιες φορές αετώματα και κάποιες άλλες επιμήκη ζωφόρο με σκηνές ζωγραφισμένες από μεγάλους ζωγράφους.

Από τη στιγμή που ο προστατευτικός τοίχος εφάπτεται στο θύρωμα και γενικά στην πρόσοψη, απομακρύνεται άλλωστε κάθε ενδεχόμενο να έχουν μπει κάποιοι από την κανονική θύρα.

Σε αυτήν την περίπτωση θα υπήρχε εμφανής δραστηριότητα στον τοίχο σφράγισης ο οποίος, ακόμα και αν δεν είχε κατεδαφιστεί, θα είχε κενά. Ετσι, και από αυτήν την άποψη φαίνεται πως δεν είναι «κούφιες» οι προσδοκίες της ανασκαφικής ομάδας.

Από την άλλη, ωστόσο, άλλοι αρχαιολόγοι θεωρούν ότι ο τάφος είναι κατά πάσα πιθανότητα συλημένος. Αυτό υποστηρίζει ο Πέτρος Θέμελης, ο οποίος θεωρεί πως ιδιαίτερα «το ακέφαλο των Σφιγγών» συνηγορεί υπέρ της άποψής του.

Τα φτερά τους και το τμήμα της ράχης του μαρμάρινου λέοντος, τα οποία εντοπίσθηκαν σε άλλα σημεία, υποδεικνύουν «αναμοχλεύσεις» κατά τα ρωμαϊκά χρόνια. Τα φτερά των Σφιγγών είχαν εντοπισθεί κατά τις περσινές ανασκαφές, όταν οι ανασκαφείς αποφάσισαν να ανοίξουν ένα αυλάκι για αποστράγγιση.

Μάλιστα τότε είχαν θεωρήσει ότι ανήκουν σε Νίκες. Το τμήμα της ράχης του λέοντος βρέθηκε φέτος, κατά την ανασκαφή που έγινε στον ταφικό δρόμο. Αν υπήρξε επομένως δραστηριότητα τυμβωρύχων στο περιβάλλον του τάφου, δεν αποκλείεται να έχει αυτός συληθεί.

Το «κλειδί»
Η κ. Περιστέρη επιμένει, στηρίζοντας πάντοτε τις ελπίδες της στον προστατευτικό τοίχο. Και πάλι όμως υπάρχουν κι άλλα σημεία για λαθραία είσοδο. Ο συχνότερος τρόπος είναι διά της παραβίασης του λεγόμενου «κλειδιού» από το οποίο μπήκε ο Μανόλης Ανδρόνικος στον τάφο του Φιλίππου, στη Βεργίνα. Τι είναι το «κλειδί»; Μια συγκεκριμένη πέτρα στο κατώτερο τμήμα του θόλου, στην πρώτη στρώση επάνω από τον τοίχο. Αυτή και οι εκατέρωθεν στηρίζουν τον θόλο σε εκείνο το σημείο. Είναι όμως δυνατή η αφαίρεσή της, χωρίς να έχουμε καταρρεύσεις, ακριβώς επειδή τα φορτία μοιράζονται στις άλλες δύο. Το «κλειδί» είναι στην πίσω πλευρά του ταφικού θόλου, άρα αν είχε αφαιρεθεί κατά το παρελθόν, δεν θα γινόταν τώρα απαραιτήτως αντιληπτό.

Τις επόμενες ημέρες οι εργασίες είναι πιθανόν να απαιτήσουν διερεύνηση των ανώτερων στρωμάτων του τύμβου. Ο λόγος είναι τριπλός. Και για να αφαιρεθούν χώματα που έχουν σωρευθεί επάνω στο μνημείο, ελαφρύνοντας έτσι το βάρος πάνω του και επειδή πρέπει να σιγουρευτούν οι αρχαιολόγοι ότι υπάρχουν ή δεν υπάρχουν ίχνη νεκρικής πυράς και, τέλος, διότι καλό θα ήταν να γνωρίζουν πριν ξεσφραγίσουν τον τάφο αν κάποιος μπήκε από άλλο σημείο της περιμέτρου του θόλου. Εάν και εφόσον αποκαλυφθεί η οροφή, θα γνωρίζουμε επίσης κατά πόσον αυτή είναι θολωτή αλλά και κατά πόσον έχει αντέξει τις ωθήσεις γαιών και δεν έχει καταρρεύσει.

Σε μια τέτοια απευκταία περίπτωση, ο τάφος θα είναι επίσης γεμάτος και θα απαιτηθεί ανασκαφική αποχωμάτωσή του. Μαζί, θα συνεχίζεται και το θρίλερ αν είναι συλημένος ή όχι. Το ύψος από την οροφή μέχρι το δάπεδο είναι περί τα 4 ή 4,5 μέτρα, μεγάλο για να αποχωματωθεί με το χέρι και όχι με μηχανικά μέσα. Τα οποία, ωστόσο, είναι αδύνατον να χρησιμοποιηθούν στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Μια ξεκάθαρη εικόνα της οροφής θα συνέβαλε και στη γνώση ύπαρξης ή μη άλλων τάφων δίπλα από τον ερευνούμενο.

Ο Πέτρος Θέμελης δηλώνει ξεκάθαρα πως ένας τέτοιος τύμβος «είναι αδύνατον να έγινε μόνο για έναν τάφο». Σε διευκρινιστική μας ερώτηση αν αποκλείει το γεγονός να κατασκευάστηκε με σκοπό να φιλοξενήσει συστάδα τάφων και τελικά κάτι τέτοιο να μην έγινε, λέει ότι δεν θεωρεί απίθανη και αυτήν την εκδοχή.

Αν πάντως υπάρχουν και άλλοι μακεδονικοί τάφοι στον τύμβο, θα βρίσκονται κοντά σε αυτόν. Διότι στην απέναντι κορυφή του λόφου, υπάρχει νεκροταφείο της Εποχής του Σιδήρου.

Σημαντικό νεκροταφείο
Η Χάιδω Κουκούλη, επίτιμη έφορος Αρχαιοτήτων, η οποία υπηρέτησε χρόνια στην περιοχή, μας λέει ότι το νεκροταφείο αυτό είναι πολύ σημαντικό. Σύμφωνα με τον αείμνηστο αρχαιολόγο Δημήτρη Λαζαρίδη, πρόκειται για το νεκροταφείο του πολίσματος που προϋπήρξε της Αμφίπολης, με όνομα «Εννέα οδοί». Η κ. Κουκούλη σημειώνει πως η ανασκαφή δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, καθώς τόσο κατά τη διάρκεια που την έκανε ο Λαζαρίδης όσο και μετά, τα οικονομικά ήταν πενιχρά και οι άνθρωποι λιγοστοί.

Σε κάθε περίπτωση, δεκάδες τάφοι έχουν ανευρεθεί, όμως κατά πάσα πιθανότητα υπάρχουν πολλοί ακόμη. Η κ. Κουκούλη τονίζει: «Η τωρινή ανασκαφή θα πρέπει οπωσδήποτε να έχει υπ’ όψιν της το νεκροταφείο αυτό, της εποχής του Σιδήρου και των Πρώιμων Αρχαϊκών Χρόνων. Η ανασκαφή στην περιοχή αυτού του νεκροταφείου πρέπει οπωσδήποτε κάποια στιγμή να ολοκληρωθεί και η ανάδειξη του μακεδονικού τάφου να περιλάβει και την ανάδειξη των λοιπών αρχαιοτήτων».

Η κ. Κουκούλη υπενθυμίζει, τέλος, ότι αρκετά χρόνια πριν, στον λόφο Καστά έγινε γεωφυσική διασκόπηση, την οποία είχε προγραμματίσει η ίδια ως έφορος αρχαιοτήτων. Τη διεξήγαγε ο Κ. Παπαμαρινόπουλος από το Πανεπιστήμιο Πατρών και είχε δείξει περίπου την περιοχή όπου εντοπίσθηκε τώρα ο τάφος ως πιθανή για ανάλογο εύρημα.

«Τα δεδομένα ήταν συγκεκριμένα», εξηγεί, «και δεν σημαίνει πως, αν κάνουμε πιο λεπτομερή σάρωση, δεν θα βρούμε κάτι ακόμα. Μπορεί ναι, μπορεί όχι. Σε κάθε περίπτωση, η ανασκαφή είναι αυτή που επιβεβαιώνει τις υποθέσεις…».

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΚΩΤΤΗ

ΠΕΤΡΟΣ ΘΕΜΕΛΗΣ
Υπάρχουν και άλλοι τάφοι

Νέα στοιχεία αναδύονται συνεχώς από τη μακεδονική γη για τον τύμβο της Αμφίπολης. Το ανώτερο τμήμα του μαρμάρινου θυρώματος καλύπτεται με fresco σε μίμηση ιωνικού επιστυλίου, ενώ φέρει διακόσμηση με κόκκινο, μπλε και μαύρο χρώμα. «Πρόκειται για πολύ σημαντικό εύρημα, μοναδικό στην Ελλάδα. Μακάρι να κοσμείται από τοιχογραφίες διότι αυτές ενδεχομένως να συνδέονται με το πρόσωπο το οποίο είναι μέσα στον τάφο και ίσως αναφέρονται και περιγράφουν τα ανδραγαθήματά του», λέει στο «Εθνος της Κυριακής» ο διακεκριμένος αρχαιολόγος Πέτρος Θέμελης και εκφράζει την εκτίμηση ότι υπάρχουν και άλλοι τάφοι μέσα στον τύμβο καλυμμένοι με χώμα.

«Με εντυπωσιάζουν το μέγεθος του τύμβου, οι σφίγγες, καθώς και το γεγονός ότι ο ταφικός θάλαμος βρίσκεται προς την περιφέρεια του κύκλου, κοντά στην εξωτερική περίμετρο του περιβόλου. Αυτό είναι ασυνήθιστο, αν και δεν γνωρίζουμε ακόμα πόσο κενός χώρος υπάρχει. Πιστεύω όμως ότι υπάρχουν και άλλοι τάφοι σκεπασμένοι με χώμα στο βάθος του τύμβου».

Ο γνωστός για τις ανασκαφές του στην αρχαία Μεσσήνη καθηγητής σημειώνει τις ιδιαιτερότητες του μνημείου. «Δεν περιμέναμε στο φράγμα εισόδου να υπάρχουν οι πολύ μεγάλες Σφίγγες που δημιουργούν ένα μνημειώδες άνοιγμα. Τέτοια πρόσοψη δεν έχω ξαναδεί. Αυτό τον διαφοροποιεί από άλλους μακεδονικούς τάφους. Η Σφίγγα δεν είναι κάτι άγνωστο στην αρχαϊκή εποχή, όμως δεν κυριαρχεί ανάλογη παράδοση στη Μακεδονία», λέει ο κ. Θέμελης και υπογραμμίζει ότι ο κάτοχος και ο δημιουργός του ήταν άτομα με πλούτο και δύναμη.

«Ο μεγάλος περίβολος δείχνει πλούτο. Δείχνει δύναμη πολιτική και στρατιωτική την οποία δεν είχαν μόνο οι βασιλείς που κατά κανόνα ετάφησαν στις Αιγές. Δύναμη και επιρροή είναι στοιχεία που είχαν όλοι οι εταίροι του Μ. Αλεξάνδρου, οι οποίοι επέστρεψαν από την εκστρατεία στην Ανατολή. Θεωρώ ότι πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό πρόσωπο, κάποιον από τους στρατηγούς του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Οι εταίροι ήταν η ελίτ της εποχής. Υπολογίζουμε ότι θα υπάρχουν κάπου 80 τάφοι εταίρων και μέχρι στιγμής έχουν εντοπιστεί περίπου 50 σε διάφορες θέσεις της Μακεδονίας».

 

http://www.ethnos.gr

Advertisements