paidi-apokries

 

Νομός Σερρών: «Γυναικοκρατία»
Το έθιμο αναβιώνει σχεδόν σε όλα τα Δημοτικά Διαμερίσματα στις 8 Μαρτίου. Την μέρα αυτή τα παλιότερα χρόνια, οι γυναίκες γλεντούσαν από το πρωί και οι άντρες έμεναν στο σπίτι κάνοντας όλες τις δουλειές του νοικοκυριού. Όποιος άντρας δεν τηρούσε το έθιμο και «ξεπόρτιζε» καταβρέχονταν από τις γυναίκες κι «έτρωγε» ξύλο. Έτσι οι γυναίκες τη μέρα εκείνη απαλλαγμένες από τις ευθύνες της καθημερινότητας του σπιτιού γλεντούσαν στην πλατεία του χωριού. Σήμερα το έθιμο τηρείται, ωστόσο σαν τόπος διασκέδασης επιλέγονται οι ταβέρνες της περιοχής, ενώ ελάχιστοι άνδρες παραμένουν στα σπίτια για να ασχοληθούν με το νοικοκυριό. Σήμερα δέκα περίπου χορευτές ενδεδυμένοι με παραδοσιακές στολές τύπου φουστανέλας έχοντας τον αρχηγό του χορού τον «Τσαούση», χορεύουν τέσσερις ιδιόρρυθμους και συνεχόμενους χορούς, σε διάταξη κυκλική και κατόπιν ευθύγραμμη, με κίνηση μετωπική.

Αλιστράτη: «Το κάψιμο του ψύλλου»
Το έθιμο «Το κάψιμο του ψύλλου» αναβιώνει την Τσικνοπέμπτη στην κεντρική πλατεία της Αλιστράτης. Από πολύ παλιά υπήρχε συνήθεια στην Αλιστράτη κατά τη διάρκεια των Απόκρεω, να ανάβουν φωτιές στ’ αλώνια ή σε άλλους ελεύθερους χώρους, και να πηδούν μικροί και μεγάλοι από πάνω για να «καούν οι ψύλλοι», οι οποίοι ταλαιπωρούσαν τότε τον κόσμο. Το έθιμο αυτό μετεξελίχθηκε σήμερα σε «κάψιμο του ψύλλου». Την Τσικνοπέμπτη κάτοικοι της Αλιστράτης δημιουργούν στην κεντρική πλατεία ένα μεγάλο σωρό από πουρνάρια. Στη συνέχεια κατασκευάζουν ένα μεγάλο, «ίσα μ’ ένα αρνί», ομοίωμα του ψύλλου, το κρεμάνε με σύρμα πάνω από τον σωρό των ξύλων και βάζουν φωτιά. Σκοπός είναι να καεί ο ψύλλος, τον οποίο κάποιος επίτηδες τον μετακινεί πάνω από τη φωτιά. Σε μια άκρη της πλατείας έχει στηθεί καζάνι, που περιέχει γίδα βραστή και η οποία προσφέρεται στους παρευρισκομένους συνοδευόμενη με ποτά. Ο χορός υπό τους ήχους της φιλαρμονικής και των παραδοσιακών οργάνων συνεχίζεται μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες.

Ηράκλεια: «Καρναβάλι»
Το καρναβάλι με τις διάφορες παραλλαγές που γνώρισε στο πέρασμα του χρόνου, έχει παράδοση στην Ηράκλεια καθώς και στην ευρύτερη περιοχή. Την Κυριακή της Τυροφάγου και την Καθαρά Δευτέρα πραγματοποιούνται διήμερες καρναβαλικές εκδηλώσεις.


Ηράκλεια: «Σουράτισσα»
Πρόκειται για τοπικό έθιμο της Ηράκλειας. «Σουράτισσα» σημαίνει «φιλενάδα» και είναι γιορτή αποκλειστικά των γυναικών. Το έθιμο αναβιώνει στη γιορτή των Αγίων Θεοδώρων, ημέρα Σάββατο. Η παράδοση θέλει τη μέρα αυτή οι γυναίκες να ξεχνούν τις έχθρες, τις προστριβές και τις διαφωνίες τους, δίνοντας αξία στη φιλία και να γλεντούν σε μικρές παρέες στις γειτονιές με τη συνοδεία ζουρνάδων προσφέροντας σαν γλύκισμα σιμιγδαλένιο χαλβά. Εδώ και δύο δεκαετίες η γιορτή άλλαξε μορφή και σαν τόπος διασκέδασης επιλέγονται οι ταβέρνες της περιοχής ή η αίθουσα του «Πολύκεντρου» της Ηράκλειας. Σταθερά παραμένουν όμως η μουσική από τους ζουρνάδες και ο παραδοσιακός σιμιγδαλένιος χαλβάς.

Ποντισμένο: «Κετσέκια»
Το έθιμο αυτό που κρατά από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας, τελέστηκε ξανά ύστερα από πάρα πολλά χρόνια το 1992, έπειτα από οκτάχρονη παρακίνηση της Αμερικανίδας εθνολόγου Ιβόν Χαντ, η οποία και το ανακάλυψε. Σήμερα αναβιώνει στο Δ.Δ. Ποντισμένου την περίοδο του Καρναβαλιού και την Καθαρά Δευτέρα. Τις μέρες αυτές, πρόσφορες για σάτιρα και διασκέδαση, οι άντρες φορούσαν την παραδοσιακή ελληνική φορεσιά με τη κλασική φουστανέλα, αλλά για να ξεγελάσουν τους Τούρκους, φορούσαν στο κεφάλι γυναικείες μανδήλες με λουλούδια. Κρεμούσαν ακόμη διάφορα στολίδια και κουδούνια και στα πόδια αντί για τσαρούχια ή παπούτσια φορούσαν προβιές. Ο πρωτοχορευτής κρατώντας ένα καμτσίκι χτυπούσε όποιον δεν χόρευε καλά. Τους χορευτές ακολουθούσε ένας άντρας που φορούσε φερετζέ και κρατούσε μια μασιά. Αυτός παρίστανε τον «τρελό» του χωριού, κυνηγώντας όλους όσους χόρευαν. Με τον τρόπο αυτό διασκέδαζαν αλλά ταυτόχρονα σατίριζαν και το καθεστώς της σκλαβιάς, δίχως όμως να προκαλούν το θυμό και την οργή των Τούρκων.

Πρώτη: «Ντερβένα»
Την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς αναβιώνει από τον «Σύλλογο Φιλομούσων Πρώτης» το έθιμο της Ντερβένας, στην έδρα του δήμου Πρώτη. Η διαδικασία ξεκινά μία εβδομάδα πριν με τη συγκέντρωση ξύλων (πουρναριών). Οι συνοικίες ή αλλιώς οι «μαχαλάδες» συναγωνίζονται για το ποια θα πραγματοποιήσει την μεγαλύτερη και ομορφότερη «Ντερβένα». Συχνά η μία συνοικία, κλέβει τα πουρνάρια από την άλλη. Το βράδυ της τελευταίας Κυριακής της Αποκριάς με τη συνοδεία μουσικών οργάνων του Χορευτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Φιλομούσων «Η Πρόοδος» και πλήθος κόσμου από την Πρώτη και την γύρω περιοχή, οι κάτοικοι περιοδεύουν για το άναμμα της «ντερβένας». Το έθιμο συμβολίζει το κάψιμο των παθών, του μίσους, της κακίας και της εχθρότητας των ανθρώπων. Αυτή την ημέρα γίνονται τα συγχωρέματα από τους μικρότερους προς τους μεγαλύτερους και αντίστροφα. Η κορύφωση της εκδήλωσης λαμβάνει χώρα στην κεντρική πλατεία του χωριού όπου ο κόσμος απολαμβάνει το κρασί, τις πίτες και τα σαρμαδάκια, που προσφέρονται από τους κατοίκους του χωριού.

Κουβούκλιο: «Βαραδάτεια»
Στις 21 Φεβρουαρίου το εκκλησιαστικό συμβούλιο σε συνεργασία με τον τοπικό Σύλλογο Γυναικών διοργανώνει τα «Βαραδάτεια» προς τιμή του οσίου και θαυματουργού Βαραδάτου. Η εκδήλωση τελεί υπό την αιγίδα της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Σερρών. Ο Βαραδάτος αν και σε πολλούς είναι άγνωστος, ξεχωρίζει στη χορεία των οσίων της εκκλησίας μας για την αυστηρή άσκησή του. Σε νεανική ηλικία διάλεξε τον ασκητικό βίο και έζησε όλα του τα χρόνια μέσα σε σημαντική κακουχία και στέρηση. Έφτιαξε μια ξύλινη καλύβα που καλά – καλά δεν τον χωρούσε ούτε ξαπλωμένο, ούτε όρθιο και δεν τον προστάτευε ούτε από τη βροχή και το κρύο το χειμώνα, ούτε από τον ήλιο και τη ζέστη το καλοκαίρι. Πίστευε ότι όσο περισσότερο στενεύουμε τον φυσικό κόσμο γύρω μας τόσο πιο πολύ βρισκόμαστε κοντά στο Θεό και τη σωτηρία. Δεν τον ενδιέφερε τίποτα πάνω στη γη. Ζούσε για το Χριστό με αδιάλειπτη προσευχή και αυστηρή νηστεία. Ο Άγιος αγαπήθηκε πολύ από το λαό της Προύσας. Στο χωριό της καταγωγής των κατοίκων του Κουβουκλίου, 15 χλμ. έξω από την Προύσα, υπήρχε εκκλησία αφιερωμένη στο όνομα του αγίου Βαραδάτου που πανηγύριζε κάθε χρόνο στις 22 Φεβρουαρίου και μαζεύονταν κόσμος πολύς απ’ όλα τα γύρω χωριά. Οι Κουβουκλιώτες, πιστοί στις παραδόσεις και την πίστη των προγόνων τους, δεν ξεχάσανε τον άγιό τους τιμώντας τον, μαζί με τη μεγάλη κληρονομιά και διατηρώντας την παράδοση, τα ήθη και τα έθιμά τους.

Αγία Ελένη: «Καλόγερος»
Τη μέρα του εορτασμού της Καθαρής Δευτέρας αναβιώνει το έθιμο του «Καλόγερου». Τη γιορτή αυτή την αρχίζουν οι Αναστενάρηδες και τη συνεχίζουν οι μίμοι, οι οποίοι συμμετέχουν και στην παραδοσιακή θεατρική ομάδα. Τον θίασο του Καλόγερου τον αποτελούν ο «Βασιλιάς», το «Βασιλόπουλο», ο «Καπιστράς», ο «Καλόγερος», η «Νύφη», η «Μπάμπω» και το «Εφταμηνίτικο», οι «Γύφτοι με την αρκούδα» και τέλος οι «Κουρούτζηδες». Αφού επισκεφθούν όλα τα σπίτια, συγκεντρώνονται όλοι οι κάτοικοι στην πλατεία, όπου γίνεται η προετοιμασία του συμβολικού αγρού για τη σπορά και ακολουθεί η σκηνή του θανάτου και της ανάστασης του πρωταγωνιστή «Καλόγερου».

Σιδηρόκαστρο: Το Αποκριάτικο έθιμο των «Μπαμπούγερων»
Πρόκειται για ένα παλιό παραδοσιακό καρναβάλι, που διοργανώνεται εδώ και χρόνια την Κυριακή της Τυροφάγου. Το έθιμο αυτό αναβιώνει μια πολύ παλιά ιστορία, η οποία αντιγράφει την κοινωνία με σατιρικές επινοήσεις, που ανακαλύπτει ο κάθε καρνάβαλος, προσθέτοντας θέματα της συγκεκριμένης εποχής. Στο πέρασμα του χρόνου η παρουσία του άρχισε να παίρνει μια πιο κοινωνική μορφή, καθώς αποκτούσε γύρω του έναν όμιλο, που περιλαμβάνει: τον γαμπρό, τη νύφη, τον παππού, την τσιγγάνα, τον χτενά και τον καλαϊτζή, τον ταχυδρόμο, τον εύζωνα, τον ακονιστή κ.ά. Ο Ταπουτζής είναι ο πρώτος κυρίαρχος του παιχνιδιού. Οι Ταπουτζήδες μεταμορφώνονται σε όσο πιο άγριοι και φοβεροί γίνεται, προκειμένου να προκαλέσουν φόβο και δέος.

Βαμβακόφυτο: «Το άναμμα της φωτιάς»
Το δρώμενο αναβιώνει την Αποκριά. Τα παλιά χρόνια όμως, βαθιά χαράματα την παραμονή των Χριστουγέννων, τα παιδιά άναβαν φωτιές στις γειτονιές και μετά επισκέπτονταν τα σπίτια, κρατώντας τα μισοσβησμένα ξύλα φωνάζοντας «κάλαντα μπάμπω» κτυπώντας με αυτά τα ξύλα την πόρτα. Το έθιμο αυτό είναι στενά συνδεδεμένο με το δωδεκαήμερο και τους καλικάντζαρους. Πρόσφατα ο Μορφωτικός λαογραφικός Όμιλος Βαμβακοφύτου, αναβιώνοντας το έθιμο, διοργανώνει λαϊκό γλέντι με ζουρνάδες στην πλατεία του χωριού με κρέατα και ποτά.

Σέρρες: «Χελιδονίσματα»
Κάθε χρόνο την 1η Μαρτίου αναβιώνει το έθιμο «Χελιδονίσματα» από τα παιδιά του Λυκείου των Ελληνίδων καθώς και από το Κέντρο Δημιουργικής Απασχόλησης Σφαγείων και Ομόνοιας, όπως και από τα Περιφερειακά Πολιτιστικά Κέντρα Αγ. Νικήτα, Πλαταιών, Ιωάννου Θεολόγου. Στην αναβίωση του εθίμου συμμετέχουν και τα παιδιά των παιδικών σταθμών της Δημοτικής Επιχείρησης Παιδικών Σταθμών. Τα παιδιά τραγουδούν την πρώτη Μαρτίου την άφιξη των χελιδονιών κρατώντας ένα ξύλινο ομοίωμά τους. Το τραγούδι και το τελετουργικό εντάσσονται σε έναν ευρύτερο εθιμικό κύκλο της ημέρας αυτής – της Πρωτομαρτιάς. Τα παλιότερα χρόνια, η Πρωτομαρτιάς σαν πρώτη ημέρα του χρόνου συνδεόταν με πολλά νόμιμα μαντικού, μαγικού και λατρευτικού περιεχομένου.

http://www.pass2greece.gr/

Advertisements