geopolitical_weekly_1920

Του George Friedman από το Stratfor

Τρίτη, 7 Ιουλίου 2015

Κανένας δεν θα μπορούσε να δηλώσει ότι εξεπλάγη για το ότι οι Έλληνες απέρριψαν με την ψήφο τους τις απαιτήσεις των Ευρωπαίων για περισσότερη λιτότητα ως αντάλλαγμα για την παροχή κεφαλαίων για τη λειτουργία των ελληνικών τραπεζών. Υπάρχουν τρεις λόγοι για αυτό. Κατά πρώτον, το κυβερνόν κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ, ένας Συνασπισμός της Ριζοσπαστικής Αριστεράς, ανέβηκε στην εξουσία γιατί αφουγκράστηκε το λαϊκό αίσθημα. Κατά δεύτερον, η συνεχής περιφρόνηση, απέχθεια και απαξίωση που επέδειξε η Ευρωπαϊκή ηγεσία απέναντι στον πρωθυπουργό και τον υπουργό οικονομικών (σ.σ: της Ελλάδας), έπεισε τους Έλληνες αφ’ ενός ότι αυτή κατευθύνονταν και προς αυτούς τους ίδιους και αφ’ ετέρου ότι κάποιος που απαξιώνεται από την Ευρωπαϊκή ηγεσία δεν θα πρέπει να είναι και τόσο κακός. Τρίτον, και πιο σημαντικό, η Ευρωπαϊκή ηγεσία έθεσε τους Έλληνες ψηφοφόρους σε τέτοια θέση, ώστε να μην έχουν τίποτα να χάσουν. Οι Έλληνες είχαν να επιλέξουν μεταξύ δύο καταστροφικών σεναρίων: την άμεση καταστροφή αλλά με δυνατότητα ανάκαμψης ή τον μακροχρόνιο και ατέρμονο στραγγαλισμό.

Η εσφαλμένη συλλογιστική των Ευρωπαίων

Όπως δήλωσε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ενώ κρατούσε σκληρή στάση απέναντι στην Ελλάδα), οι Έλληνες είναι αδύνατον να αποπληρώσουν τα δάνειά τους ή να γλυτώσουν από τον οικονομικό τους εφιάλτη χωρίς μια σημαντική αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους, συμπεριλαμβανομένου του χαρίσματος σημαντικού ποσοστού αυτού του χρέους και την διάθεση να μπουν σε πρόγραμμα διάρκειας πολλών δεκαετιών. Το ΔΝΤ επίσης κατέστησε ξεκάθαρο ότι η αύξηση των μέτρων λιτότητας, πέραν του ότι θα αποτελούσε αβάσταχτο βάρος για τους Έλληνες, στην πραγματικότητα θα καθυστερούσε την ελληνική ανάκαμψη και την αποπληρωμή του χρέους.

Αλλά και οι Έλληνες είχαν επίγνωση αυτού του γεγονότος. Αυτό που ήταν προφανές είναι ότι λιτότητα χωρίς δραστική αναδιάρθρωση (σ.σ: του χρέους) θα οδηγούσε αναπόφευκτα στην χρεοκοπία, αν όχι άμεσα, στο κοντινό μέλλον. Η εστίαση των Ευρωπαίων στο συνταξιοδοτικό, τους έκανε να φαίνονται σκληροί, πράγμα που στην πραγματικότητα ήταν πολύ κουτό. Η εφαρμογή των μέτρων λιτότητας που απαιτούσαν, δε θα εξοικονομούσε αρκετά για την αποπληρωμή του χρέους χωρίς να γίνει αναδιάρθρωσή του. Με τον καιρό, η Ελλάδα θα χρεοκοπούσε, ή το χρέος θα αναδιαρθρώνονταν.

Εφόσον οι ηγέτες των Ευρωπαίων δεν είναι ηλίθιοι, είναι σημαντικό να καταλάβουμε το παιχνίδι που έπαιξαν. Γνώριζαν πολύ καλά ότι τα μέτρα λιτότητας δεν θα έφερναν κανένα θετικό αποτέλεσμα, αντίθετα θα ήταν επιβλαβή ως προς τη δυνατότητα αποπληρωμής του χρέους. Επέμειναν σε αυτήν τη μάχη όλο αυτό τον καιρό. επειδή νόμιζαν ότι θα την κέρδιζαν, και ήταν σημαντικό για αυτούς να εξαναγκάσουν την Ελλάδα να συνθηκολογήσει γιατί είχαν ευρύτερους στόχους.

Καμία άλλα χώρα της ΕΕ δεν βρίσκεται σε τόσο άσχημη κατάσταση όσο η Ελλάδα. Ωστόσο, ορισμένες χώρες της ΕΕ, ιδίως στη νότια Ευρώπη, έχουν και αυτές μεγάλο χρέος που θα ήθελαν να το επαναδιαπραγματευθούν. Τα πάνε καλύτερα από την Ελλάδα αυτό το έτος, αλλά έχουν σταθερά υψηλή ανεργία – για παράδειγμα η Ισπανία είχε 22,5% τον Μάιο. Δύο πράγματα δεν είναι ξεκάθαρα: πρώτον, σε τι κατάσταση θα βρίσκονται αυτές οι χώρες το επόμενο έτος, και δεύτερον, τι είδους κυβερνήσεις θα ανέβουν στην εξουσία και ποια πολιτική θα ακολουθήσουν. Η Ελλάδα αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 2% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ιταλία και η Ισπανία είναι πολύ πιο σημαντικές. Το πρόβλημα με την αναδιάρθρωση χρέους είναι ότι, εφόσον γίνει για μια χώρα, οι υπόλοιπες θα ζητήσουν να γίνει και σε αυτές. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν ήθελε να υπάρξει προηγούμενο για τις επόμενες κρίσεις ή για αντι-ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Στην Ελλάδα, οι ηγέτες της Ευρώπης αντιμετώπιζαν μια κρίση και μια εχθρική κυβέρνηση. Οι συνθήκες ήταν τέλειες για να εμφανιστούν άκαμπτοι σχετικά με την αναδιάρθρωση του χρέους, προαπαιτώντας αυξημένα μέτρα λιτότητας σε μια χώρα όπου η ανεργία ξεπερνούσε το 25%, ενώ η ανεργία των νέων ήταν πάνω από 50%. Στο παρελθόν, η στρατηγική της ΕΕ επικεντρώνονταν στο ψυχολογικό επίπεδο: προκαλούσαν τον φόβο για το τι θα σήμαινε η χρεοκοπία και η έξοδος της χώρας από την Ευρωζώνη και ισχυρίζονταν ότι ήταν η Ευρωπαϊκή Ένωση που δεν είχε τη δυνατότητα να κάνει παραχωρήσεις. Στο παρελθόν λοιπόν, η στρατηγική της ΕΕ ήταν να συνάπτει συμφωνίες που ποτέ δεν πίστευε ότι οι Έλληνες θα ήταν σε θέση να τηρήσουν, και με αυτόν τον τρόπο μετέθετε το πρόβλημα για το μέλλον. Οι ηγέτες της Ευρώπης απαιτούσαν την εφαρμογή μέτρων λιτότητας, που συνέδεαν με την αναβολή της αποπληρωμής. Περίμεναν ότι η Ελλάδα θα συνέχιζε να παίζει αυτό το παιχνίδι. Δεν συνειδητοποίησαν, για κάποιο λόγο, ότι ο ΣΥΡΙΖΑ ερχόμενος στην εξουσία είχε δώσει την υπόσχεση να τελειώσει το παιχνίδι. Νόμιζαν ότι το κόμμα αυτό ευρισκόμενο υπό πίεση, θα υποχωρούσε.

Αλλά ο ΣΥΡΙΖΑ δε θα μπορούσε να υποχωρήσει, και όχι μόνο για πολιτικούς λόγους. Αν ο ΣΥΡΙΖΑ πρόδιδε τις προεκλογικές του υποσχέσεις, όπως η ευρωπαϊκή ηγεσία ήταν βέβαιη ότι θα συμβεί, το κόμμα θα διασπαζόταν και θα δημιουργούνταν ένα νέο αντι-ευρωπαϊκό κόμμα στην Ελλάδα. Αλλά σε δεύτερο επίπεδο, αυτό που συμβαίνει είναι ότι οι Έλληνες δεν έχουν πια τίποτα άλλο να δώσουν. Με την οικονομία τους κατεστραμμένη και με την Ευρώπη να επιμένει ότι η λύση δεν είναι η τόνωσή της, αλλά περισσότερη λιτότητα -ένας όλο και περισσότερο αμφισβητήσιμος ισχυρισμός- οι Έλληνες βρέθηκαν στο σημείο όπου η χρεοκοπία και η βραχυπρόθεσμη κρίση που θα ακολουθούσε, φαίνονταν σαν μια αποδεκτή εναλλακτική.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έκαναν λάθος υπολογισμούς. Νόμιζαν ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να είναι πιο ευέλικτη και ήθελαν να δείξουν σε οποιαδήποτε άλλη χώρα ή κόμμα που θα μπορούσε σκεφτεί να κάνει κάτι παρόμοιο στο μέλλον, ποιο θα ήταν το κόστος. Οι Ευρωπαίοι φοβήθηκαν το ηθικό ρίσκο ενός συμβιβασμού με τους Έλληνες και τελικά δημιούργησαν μια κατάσταση που είναι πολύ περισσότερο επικίνδυνη για αυτούς τους ίδιους.

Νέες απειλές για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Κατ’ αρχάς, με την αντιμετώπιση της Ελλάδας, η Ευρωπαϊκή Ένωση κατέστησε πασιφανές – κυρίως στα ανερχόμενα ευρωσκεπτικιστικά κόμματα – ότι είναι απλώς ένας οργανισμός που βασίζεται σε μία συνθήκη και με κανέναν τρόπο δεν είναι συνομοσπονδία, πόσω μάλλον ομοσπονδία. Η Ευρώπη αποτελούσε μία ένωση, όσο κάποιο από τα μέλη της δεν είχε πρόβλημα. Όπως έχω ξαναπεί, οι Έλληνες δανείζονταν χρήματα με επιπολαιότητα. Αλλά και η υπόλοιπη Ευρώπη ήταν το ίδιο επιπόλαιη ώστε να τα δανείζει. Στην πράξη, οι τράπεζες που χορηγούσαν τα δάνεια γνώριζαν με ακρίβεια ποια ήταν η κατάσταση της Ελλάδας. Η άποψη ότι οι Έλληνες κορόιδευαν τους τραπεζίτες ώστε να τους δίνουν δάνεια είναι ανοησία. Οι τραπεζίτες ήθελαν να δίνουν τα δάνεια επειδή έβγαζαν χρήματα απ’ αυτές τις συναλλαγές. Επιπλέον, οι Ευρωπαϊκοί θεσμοί που αγόρασαν τα δάνεια από αυτούς, διέσωσαν αυτούς που έδωσαν τα δάνεια. Δηλ. εκείνοι που έδωσαν τα δάνεια τα πούλησαν σε τρίτους, και αυτοί οι τρίτοι τα πούλησαν με τη σειρά τους σε θεσμούς της ΕΕ. Όσο για τους Έλληνες, δεν ήταν ούτε η σημερινή κυβέρνηση, ούτε ο κόσμος που δανείστηκε τα χρήματα. Και έτσι η ιστορία θα παράσχει επιχειρήματα κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε κόμματα όπως το Podemos στην Ισπανία και το UKIP στη Μεγάλη Βρετανία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται αφ’ ενός προστατευτική προς τις τράπεζες και αφ’ ετέρου επιθετική προς αυτούς που στην πραγματικότητα δεν δανείστηκαν.

Κατά δεύτερον, έχοντας κρατήσει σκληρή στάση, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει ή να συνεχίσουν το παιχνίδι, υφιστάμενοι την κριτική που αναφέρθηκε παραπάνω, ή να προσφέρουν έναν συμβιβασμό που δεν θα προσέφεραν πριν από το ελληνικό δημοψήφισμα. Στην πρώτη περίπτωση η ΕΕ θα εμφανιζόταν σαν δυνητικός εχθρός των εθνών που αντιμετωπίζουν προβλήματα, ενώ στην δεύτερη περίπτωση, θα πλήττονταν η αξιοπιστία του συνασπισμού στις μελλοντικές αντιπαραθέσεις του. Είναι πιθανό ότι οι Ευρωπαίοι θα συνεχίσουν τις συζητήσεις με την Ελλάδα, αλλά θα έχουν μικρότερη διαπραγματευτική ισχύ. Οι Έλληνες ψηφοφόροι, στην ουσία, τους «πήραν την παρτίδα» με την ψήφο τους.

Παρουσιάζει ενδιαφέρον το πως οι Ευρωπαίοι ηγέτες έφεραν τους εαυτούς τους σε αυτή τη θέση. Αυτό οφείλεται εν μέρη στο ότι δεν μπορούσαν να φανταστούν ότι η ελληνική κυβέρνηση δε θα υπέκυπτε στην ΕΕ, τη Γερμανία και τους υπόλοιπους. Εν μέρη, πάλι, οφείλεται στο ότι δεν μπορούσαν να φανταστούν ότι οι Έλληνες δεν καταλαβαίνουν τι θα σήμαινε για αυτούς μία χρεοκοπία.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν έλαβαν σοβαρά υπ’ όψιν τις αντιρρήσεις των Ελλήνων. Για τους Έλληνες, υπήρχαν δύο ζητήματα. Το πρώτο ζήτημα ήταν με ποιο τρόπο θα είχαν μεγαλύτερες πιθανότητες να επιτύχουν την συμφωνία που ήθελαν. Όχι επαιτώντας, αλλά πείθοντας τους Ευρωπαίους ότι ήταν έτοιμοι για συνομιλίες – μία τακτική που γνωρίζει οποιοσδήποτε έχει κάνει διαπραγματεύσεις σε περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου. Το δεύτερο ζήτημα, όπως κάθε καλός διαπραγματευτής γνωρίζει, είναι απαραίτητο να είναι κανείς διατεθειμένος να συζητήσει και όχι απλώς να μπλοφάρει. Ο ΣΥΡΙΖΑ υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν θα έφευγε από την ευρωζώνη, αλλά η κυβέρνηση θα χρησιμοποιούσε το «ΟΧΙ» του δημοψηφίσματος για να επιτύχει καλύτερη συμφωνία με τους Ευρωπαίους ηγέτες. Παρόλα αυτά, όλες οι πολιτικές καμπάνιες εξαρτώνται από τη γεοπολιτική πραγματικότητα, και ο ΣΥΡΙΖΑ είχε ανάγκη να τεθούν όλες οι επιλογές στο τραπέζι.

Η ηγεσία της ΕΕ ήταν σίγουρη ότι οι Έλληνες μπλόφαραν, ενώ οι Έλληνες γνώριζαν ότι με τόσα πολλά να διακυβεύονται, δεν τους έπαιρνε να μπλοφάρουν. Αλλά οι Έλληνες γνώριζαν επίσης, βλέποντας τι έγινε με άλλες χώρες, ότι παρότι τη χρεοκοπία θα ακολουθούσε μια τεράστια βραχυπρόθεσμη κρίση ρευστότητας στην Ελλάδα, με ελέγχους κεφαλαίου και την εισαγωγή νέου νομίσματος υπό τον έλεγχο της Ελληνικής κυβέρνησης, θα ήταν δυνατό να βγουν από την κρίση πριν η αίσθηση της σύγκρουσης περάσει. Πολλές χώρες τα πάνε καλά σε περιόδους βραχυπρόθεσμων, έντονων κρίσεων, απ’ ότι σε περιόδους ηρεμίας. Οι Έλληνες απώθησαν την ιταλική εισβολή, τον Οκτώβριο του 1940 και οι Γερμανοί δεν κατάφεραν να ολοκληρώσουν την κατάκτησή τους μέχρι το Μάιο του 1941. Δεν έχω ιδέα για το αν θα μπορέσει να υπάρξει ανάλογη συσπείρωση υπό την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ σήμερα, αλλά δεν θα ήμουν πρόθυμος να βάλω στοίχημα.

Οι επιλογές της Ελλάδας σε περίπτωση Grexit

Αν η Ελλάδα βγει από την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι επιπτώσεις στο ευρώ θα είναι αμελητέες. Υπάρχουν εκείνοι που ισχυρίζονται ότι κάτι τέτοιο θα ήταν καταστροφικό για το ευρώ, αλλά δεν βλέπω το γιατί. Αυτό που θα ήταν πραγματικά επικίνδυνο, είναι να φύγουν από το ευρώ και να επιζήσουν, πόσω μάλλον να ευημερήσουν. Οι Έλληνες σήμερα εξαρτώνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση για την χρηματοδότησή τους, και υπάρχει η υπόθεση ότι θα αποκοπούν από τις παγκόσμιες χρηματιστικές αγορές αν χρεοκοπήσουν. Αλλά αυτό δεν είναι προφανές.

Η Ελλάδα έχει τρεις εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης. Η πρώτη είναι η Ρωσία. Οι Έλληνες και οι Ρώσοι έχουν μια σχέση που πηγαίνει πίσω στη δεκαετία του ’70 τουλάχιστον. Ήταν αρκετά ενοχλητικό για τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη. Τώρα οι Ρώσοι ψάχνουν για κάποια μόχλευση εναντίον των Ευρωπαίων και των Αμερικανών. Οι Ρώσοι περνούν δύσκολες στιγμές, αλλά όχι τόσο όσο πριν από μερικούς μήνες. Η Ελλάδα μπορεί να είναι ένα στρατηγικό βραβείο. Έχουν υπάρξει συνομιλίες μεταξύ Ελλήνων και Ρώσων και τα αποτελέσματα αυτών των συνομιλιών δεν είναι γνωστά. Οι Έλληνες συμμετέχουν ως παρατηρητές στη Σύνοδο Κορυφής των BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότια Αφρική) στη Ρωσία, και αναμένουν κάποιου είδους συμφωνία. Δημοσίως, η Ρωσία έχει δηλώσει ότι δεν θα δώσει απευθείας δάνειο προς την Ελλάδα, αλλά θα επωφεληθεί από την κρίση για να αποκτήσει περιουσιακά στοιχεία στην Ελλάδα και τη δέσμευσή της για συμμετοχή στον νέο αγωγό (Turkish Stream). Ωστόσο, η διάσωση της Ελλάδας θα παρείχε στην Ρωσία μια χρυσή ευκαιρία να δυσκολέψει τις επιχειρήσεις του NATO και να επανατοποθετηθεί κάπου εκτός Ουκρανίας. Στην Κεντρική Ευρώπη, υπάρχει η ανησυχία ότι Ρωσία και Ελλάδα έχουν συνάψει κάποιου είδους συμφωνία για τη διάσωση τηε δεύτερης εδώ και αρκετούς μήνες, πράγμα που θα εξηγούσε γιατί οι Έλληνες προέβησαν σε τέτοιους λεονταρισμούς.

Μια άλλη, αν και λιγότερο πιθανή, πηγή χρηματοδότησης για την Ελλάδα είναι η Κίνα και ορισμένοι από τους εταίρους της. Οι Κινέζοι προσπαθούν να γίνουν μια πραγματική παγκόσμια δύναμη. Το να εργάζονται μόνοι ή με άλλους για να βοηθήσουν τους Έλληνες, δε θα ήταν μια τόσο κακή κίνηση από πλευράς τους, δεδομένου ότι θα αποκτήσουν περιφερειακή επιρροή σε σχετικά χαμηλό κόστος – μερικές δεκάδες δισεκατομμύρια. Ωστόσο, αυτό θα είχε πολιτικό κόστος: θα αποξένωναν μεγάλο μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πράγμα που μειώνει την πιθανότητα μιας Κινεζικής βοήθειας.

Τέλος, υπάρχουν και αμερικανικά hedge funds και εταιρείες private equity. Είναι πλούσια σε μετρητά, λόγω κεφαλαίων ευρωπαϊκών, κινεζικών αλλά και από τη Μέση Ανατολή που ψάχνουν τοποθέτηση και αντιμετωπίζουν σχεδόν μηδενικά επιτόκια. Πολλοί από αυτούς έχουν αναλάβει μεγαλύτερα ρίσκα από αυτό. Αλλά και η κυβέρνηση των ΗΠΑ μπορεί να μην τους αποθαρρύνει, γιατί θα την ανησυχούσε πολύ περισσότερο η παρουσία της Ρωσικής ή Κινεζικής επιρροής -και του ναυτικού τους- στην Ανατολική Μεσόγειο.

Έχοντας αποτινάξει το χρέος της προς την Ευρώπη και περνώντας πραγματικά δύσκολους μήνες μετά τη χρεοκοπία, η Ελλάδα θα μπορούσε να είναι μία ενδιαφέρουσα ευκαιρία για επενδύσεις. Γνωρίζουμε από την Αργεντινή ότι όταν μια χώρα χρεοκοπεί, δεν υψώνεται γύρω της κάποιο τείχος. Η Ελλάδα έχει αξία και με την απουσία του χρέους, αποτελεί μία υψηλού ρίσκου αλλά ελκυστική επένδυση.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν λοιπόν θέσει εαυτούς σε μία θέση που δεν επιθυμούσαν. Αν παραμείνουν αμετακίνητοι στις θέσεις τους, τότε ανοίγουν την πόρτα στην ιδέα ότι υπάρχει ζωή και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και αυτό είναι κάτι που οι Ευρωπαίοι ηγέτες δε θα ήθελαν να παγιωθεί σαν άποψη. Επομένως, είναι πιθανόν ότι οι Ευρωπαίοι, έχοντας διαπιστώσει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι διατεθειμένος να υποταχτεί στις ευρωπαϊκές εντολές, θα διαπραγματευτούν τώρα μια συμφωνία που η Ελλάδα θα μπορούσε να αποδεχτεί. Αλλά πάλι, αυτό είναι ένα ακόμα προηγούμενο που η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα ήθελε να υπάρξει.

Πίσω από όλα αυτά, οι Γερμανοί αναλογίζονται το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τους απασχολεί λιγότερο το ευρώ και το ελληνικό χρέος και πολύ περισσότερο η ζώνη ελευθέρου εμπορίου που απορροφά μέρος των τεράστιων εξαγωγών τους. Παρ’ όλη την χρεοκοπία και τους ελέγχους κεφαλαίου, η Ελλάδα είναι μία πολύ μικρή αγορά που θα χάσουν. Το τελευταίο πράγμα που θα ήθελαν είναι να επεκταθεί αυτή η κατάσταση, ή να αναγκαστεί η Γερμανία να πληρώσει για τη διάσωση της Ελλάδας. Θα πρέπει λοιπόν η προσοχή μας να φύγει από την Ελλάδα και να επικεντρωθεί στη Γερμανία. Βρίσκεται στην καρδιά της ηγεσίας της ΕΕ, και αυτή θα αποφασίσει την επόμενη κίνηση – όχι για το καλό του συνασπισμού, αλλά για το καλό της Γερμανίας, που βρίσκεται στην ίδια δύσκολη θέση με την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση.

___________

Η μετάφραση έγινε από εμάς με τη βοήθεια της σελίδας «Περιφρονήσατε τους Έλληνες και χάσατε»! Ανάλυση κόλαφος του Stratfor για την ΕΕ!. Ελπίζω η μετάφραση να μην είναι πολύ «δημιουργική»…

Advertisements