tymvos-kasta_4-thumb-large--2-thumb-large

 

Γράφει ο Θεόδωρος Αν. Σπανέλης

Μια ξεχασμένη έρευνα στο προσκήνιο, με την ελπίδα να ρίξει φως στο μυστήριο της Αμφίπολης.Από την τελευταία ανακοίνωση του ΥΠΠΟ και της ανασκαφικής ομάδας, στις 21 Ιανουαρίου του 2015, με την οποία δίδονταν διευκρινήσεις σχετικά με το οστεολογικό υλικό του «Ταφικού Μνημείου», Λόφου Καστά στην Αμφίπολη και μετά, δεν υπήρξε καμία άλλη είδηση που να προσφέρει νέο υλικό για να φωτίσει το μυστήριο του συγκεκριμένου οικοδομήματος. Ακόμη και τα συμπεράσματα που σχετίζονται με την χρονολόγηση των οστών, έχουν αναβληθεί, επ’ αόριστο.

Η απουσία χρηματοδότησης της ομάδας με επικεφαλής τις κυρίες Σ. Τριανταφύλλου, επίκουρη Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας και Οστεοαρχαιολογίας, Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας, ΑΠΘ και Χ. Παπαγεωργοπούλου, επίκουρη Καθηγήτρια Φυσικής Ανθρωπολογίας, Τμήμα Ιστορίας Εθνολογίας, Εργαστήριο Φυσικής Ανθρωπολογίας, ΔΠΘ, δεν επέτρεψε να ολοκληρωθεί η μελέτη. Έτσι για ένα ποσό του ύψους των 30.000 ευρώ, που αρνείται ο υπουργός Πολιτισμού Νίκος Ξυδάκης να δώσει, δεν έχουμε μάθει ακόμη αν ο γυναικείος σκελετός που βρέθηκε στο βάθος του τάφου, που ανήκε σε άτομο ηλικίας άνω των 60 χρονών και ύψους 1,57 μέτρων, είναι του τελευταίου τετάρτου του 4ου αιώνα π.Χ. διαπίστωση που θα ενίσχυε το σενάριο που θέλει να είναι θαμμένη, στο συγκεκριμένο ταφικό όρυγμα, η Ολυμπιάδα, μητέρα του Μ. Αλεξάνδρου και αν τα υπόλοιπα οστά που μπορούν να δώσουν πληροφορίες χρονολόγησης είναι νεώτερα!!! Ωστόσο, όλο αυτό το διάστημα σύμφωνα με πληροφορίες, γίνεται μια ενδελεχής επεξεργασίας του υλικού που έχει βρεθεί κατά την ανασκαφή, τόσο από την υπεύθυνη αρχαιολόγο Κατερίνα Περιστέρη, όσο και από τον αρχιτέκτονα Μιχάλη Λεφαντζή, έτσι ώστε το Σεπτέμβριο να μας παρουσιάσουν ένα «αφήγημα» που θα δίνει μια – όσο το δυνατόν- ολοκληρωμένη εικόνα, για την ανασκαφή που έκανε διάσημη την Αμφίπολη σε όλο τον κόσμο και έστρεψε πάνω της τα μάτια και την προσοχή εκατομμυρίων ανθρώπων.

Η έρευνα του αποσυμβολισμού και μια ξεχασμένη μελέτη

Πέρα όμως από την μελέτη των επιστημόνων, από την αρχή της ανασκαφής και μέχρι σήμερα, υπάρχει και μια άλλη έρευνα και ανάλυση κάθε στοιχείου που σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την ανασκαφή στο λόφο Καστά, η οποία διεξάγεται από ανθρώπους με μεράκι και όρεξη για γνώση. Σε αυτή την κατηγορία ανήκει και η «Ομάδα αποσυμβολισμού Τύμβου Καστά» η οποία διαθέτει 637 μέλη και με την έρευνά τους, έχουν αναδείξει εξαιρετικά στοιχεία που συμβάλουν τόσο στην διατήρηση του ενδιαφέροντος για την ανασκαφή, όσο και στην ενίσχυση ενός ρεύματος που «ξεπήδησε» στην διάρκεια της αποκάλυψης του μνημείου στον λόφο Καστά, με αφορμή το σύννεφου μυστηρίου που τον καλύπτει, με σκοπό να βρει απαντήσεις. Ένα από αυτά τα ενδιαφέροντα στοιχεία ήταν και ο εντοπισμός της εργασίας της αρχιτεκτόνισσας STELLA GROBEL MILLER και του αρχαιολόγου STEPHEN G. MILLER, με τίτλο «The architectural blocks from the Strymon», από το δραστήριο μέλος της ομάδας Βαγγέλη Καλφούντζο από την Βέροια.

Η συγκεκριμένη εργασία τράβηξε το ενδιαφέρον του κ. Καλφούντζου, αφενός γιατί αφορά τα μάρμαρα που βγήκαν από τον Στρυμόνα την δεκαετία του ’30, όταν η βυθοκόρος έκανε την εκβάθυνση του ποταμού, όσο και επειδή στην απόπειρά που έκαναν οι Millers να σχεδιάσουν την τοιχοποιία , με βάση τα ευρήματα, προκειμένου να σχηματίσουν μια εικόνα για το οικοδόμημα, κατέληξαν σε ένα σχέδιο που προσεγγίζει αρκετά την πραγματικότητα της δόμησης στον περίβολο του λόφου Καστά. Μπορώ να καταλάβω τον ενθουσιασμό και το ξάφνιασμα του όταν είδε το σχέδιο, αφού και ο υπογράφων τα ίδια συναισθήματα ένοιωσε. Η εργασία των Millers προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες, ως μια πρώτη απόπειρα να λυθεί το μυστήριο αυτού του πλήθους των μαρμάρων που βγήκαν μετά από τόσους αιώνες από το ποτάμι, αλλά και πληροφορίες αρχιτεκτονικής φύσης, που παρά τα λάθη και τις αβλεψίες των μελετητών, έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Επί της αρχιτεκτονικής διάστασης της μελέτης, υπάρχει η άποψη του αρχιτέκτονα Dr. Dimitrios S. Dendrinos και μέλους της ομάδας αποσυμβολισμού, την οποία φιλοξενούμε στο άρθρο και ο οποίος αφού την μελέτησε καταθέτει τις παρατηρήσεις – ενστάσεις του. Οι πέτρες που δεν δίνουν απαντήσεις

Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Το φθινόπωρο του 1970 οι Millers πέρασαν 10 ημέρες στην Αμφίπολη, ασχολούμενοι με την συγκέντρωση των μαρμάρων που είχαν βγει από τον Στρυμόνα, μερικές δεκαετίες νωρίτερα. Το αποτέλεσμα ήταν να συγκεντρώσουν δίπλα στον Λέοντα της Αμφίπολης, εκεί όπου είναι και σήμερα, τα μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη που βρέθηκαν και από τις δύο όχθες του ποταμού, έτσι ώστε να είναι εύκολη η μελέτη τους από τους ερευνητές του μέλλοντος και αυτό το έργο τους δεν είναι καθόλου αμελητέο. Επιπλέον, συνέταξαν ένα κατάλογο με τα ευρήματα στον οποίο επιχείρησαν μια ομαδοποίηση των μαρμάρινων μελών, για τα οποία κανείς εκείνη την εποχή δεν μπορούσε να φανταστεί από πού προέρχονταν. Επίσης επιχείρησαν και την χρονολόγηση τους, προσδιορίζοντας αυτά ως έργα του 2ου π.Χ. αιώνα, χωρίς να αποκλείουν να φτάνουν και στον 4ο π.Χ. αιώνα!

Ωστόσο η αποτυχία για μια ακριβή χρονολόγηση δεν είναι η μόνη αστοχία των δύο μελετητών, το σημαντικότερο είναι ότι δεν μπόρεσαν να τα συνδέσουν με την γνώση που ήδη υπήρχε εκείνες τις φθινοπωρινές ημέρες του 1970. Να θυμίσουμε ότι ήδη πέντε χρόνια νωρίτερα, ο αρχαιολόγος Δημήτρης Λαζαρίδης είχε διεξάγει τις πρώτες έρευνες στον λόφο Καστά και στις δοκιμαστικές τομές που έχει κάνει είχε εντοπίσει την ύπαρξη περιβόλου (βλ. σχετικά Αμφίπολις:

Τι «έβλεπε» ο αρχαιολόγος Δημήτρης Λαζαρίδης στον λόφο Καστά; ,αλλά δεν καταφέρνουν να συνδέσουν τα μάρμαρα με τον συγκεκριμένα ευρήματα της ανασκαφής. Οι Millers στην προσπάθεια τους να καταλάβουν από πού προέρχονται αυτά τα μάρμαρα κάνουν ορισμένες υποθέσεις εργασίας. Μια υπόθεση είναι ότι επειδή τα μάρμαρα προέρχονται και από τις δύο όχθες του Στρυμόνα, στο ύψος του Λέοντα και βλέποντας να υπάρχουν προσμίξεις και με άλλα υλικά (κονίαμα και κομμάτια από κεραμικά αγγεία) υποθέτουν ότι ήταν δομικά υλικά μιας γέφυρα του ποταμού. Σωστό, αλλά αυτό ήταν η δεύτερη χρήση, η δυσκολία τους ήταν να προσδιορίσουν από ποιο οικοδόμημα προέρχεται το συγκεκριμένο υλικό. Ο εντοπισμός των μαρμάρων δίπλα στον ποταμό, τους εγκλωβίζει στην σκέψη ότι τα αρχιτεκτονικά μέλη που ξεθάφτηκαν από το βυθό θα έπρεπε να προέρχονταν από κάποιο κτήριο κοντά στο σημείο του αγάλματος του Λέοντα!!! Οι Millers δέχθηκαν αυτό που πίστευαν και οι αρχαιολόγοι που είχαν μελετήσει το θέμα ότι δηλαδή εκείνη ήταν η αρχική θέση του Λέοντα και ούτε καν περνούσε από το μυαλό τους ότι μπορεί να είχε μεταφερθεί από κάπου αλλού. Έχοντας αυτό ως δεδομένοι διατυπώνουν οι Millers διάφορες υποθέσεις, όπως ότι τα μάρμαρα ίσως να είναι από ένα μνημείο εκεί παρά δίπλα… ωστόσο δεν τους ικανοποιεί η υπόθεση αυτή καθώς δεν έχουν βρει ούτε έναν γωνιακό, ακρογωνιαίο λίθο!!!

Μια άλλη υπόθεση εργασίας είναι ότι ίσως να ήταν δομικό υλικό από μια στοά, όπου η έξω πλευρά είχε την λαξευμένη επιφάνεια των μαρμάρων και εσωτερικά ήταν καλυμμένη με γύψο!!! Κάνουν όμως και μια ακόμη υπόθεση ότι το οικοδόμημα ίσως να μην ήταν ένας ευθύγραμμος τοίχος, (ενώ έχουν απορρίψει και την ιδέα να είναι μια επιδαπέδια κατασκευή), αλλά να προέρχονται από έναν αναλημματικό τοίχο, μάλιστα όπως σημειώνουν χαρακτηριστικά: «Μια άλλη δυνατότητα είναι ένας μακρύς αναλημματικό τοίχος με την οπίσθια επιφάνεια να καλύπτεται πλήρως από τη γη και το γείσο να ξεπερνιέται από έναν προμαχώνα ή κιγκλίδωμα» (Another possibility is a long retaining wall with the back surface completely covered by earth and the geisa surmounted by a rampart or balustrade). Επειδή όμως θεωρούν ότι είναι τυχαίο το γεγονός ότι δεν βρήκαν γωνιακά Blocks, σταματάει η σκέψη τους εκεί πέρα… απορρίπτουν αυτό το ενδεχόμενο και εγκλωβίζονται στην υπόθεση κάποιου κτηρίου, χαρακτηριστικά σημειώνουν:On the other hand, the lack of corner blocks and other members may be fortuitous, and the «Drafted Margin» series could have belonged to, for example a stoa with the interior surface of the wall covered by plaster.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι δεν διέφυγε της προσοχής των Millers ότι μια παρόμοια τοιχοποιία υπήρχε και σε ένα άλλο σημαντικό χώρο, σχετικά κοντά στην Αμφίπολη, στο νησί της Σαμοθράκης, στο ιερό των μεγάλων θεών και μάλιστα επικαλούνται και την εργασία της επίσης αμερικανίδας αρχαιολόγου Phyllis Willams Lehmann ( η οποία τι σύμπτωση να έχει το όνομα της μυθικής Φυλλίδας την οποία η Αμφίπολη τιμούσε με ιερό, το οποίο πιθανολογείται ότι υπήρχε στον λόφο Καστά, πριν την κατασκευή του υπό ανασκαφή μνημείου;)!!! Όπως σημειώνουν χαρακτηριστικά : « Μια τέτοια κατασκευή τοίχων παραλληλίζεται, για παράδειγμα, με το Ιερό σε Σαμοθράκη (cf. Lehmann op. Cit. Σελ. 42, pls XXII, CIV) και το θησαυροφυλάκιο της Σίφνου στους Δελφούς (βλέπε R. Martin, Manuel d «Αρχιτεκτονική Grecque Ι, Παρίσι 1965, σ. 402, 175) εικ.» (Such a wall construction is paralleled, for example, by the Hieron at Samothrace (cf. Lehmann op. cit. p. 42, pls XXII, CIV) and the Treasury of Siphnos at Delphi (cf. R. Martin, Manuel d’ Architecture Grecque I, Paris 1965, p. 402, fig. 175)). Ιδού και η σχετική εικόνα από την συγκεκριμένη εργασία: Έτσι με βάση τα στοιχεία που έχουν στα χέρια τους καταλήγουν στο παρακάτω σχέδιο του οικοδομήματος (Whatever the nature of the original structure, the interrelationship of the various blocks of the «Drafted Margin» series can be obtained from the preserve, blocks. As noted above, we have recognized 67 geisa and 68 orthostates, 128 low wall blocks and 114 high wall blocks. It will be apparent that there are about twice as many blocks of the last two types as of the first two. This indicates that for every single course of geisa and orthostates there were two courses of low and high wall blocks. The normal positions of geison and orthostate in a wall are obvious, and the high and low wall blocks can be used between orthostates and geisa in the manner shown in Fig. 5. The suggested reconstruction is the only one which takes account of the facts known at present about the «Drafted Margin» series although it is obviously possible that there may be other members of the series which have, not yet appeared) το οποίο πλησιάζει την δομή του περιβόλου αλλά έχει κάποιες αστοχίες και λάθη, όπως θα δούμε παρακάτω.

Το θέμα της καμπυλότητας

Το σημαντικό στην περίπτωση των Millers είναι ότι, ενώ είχαν τα στοιχεία να προχωρήσουν σε μια ταύτιση των blocks με ένα πολύ σημαντικό μνημείο ανάλογο του ιερού των μεγάλων θεών της Σαμοθράκης ή ακόμη και του θησαυροφυλακίου της Σίφνου και των Δελφών, δεν το κάνουν, ωστόσο τα συνδέουν πολύ σωστά, με το άγαλμα του Λέοντα της Αμφίπολης, όπου θεωρώντας ότι η θέση του είναι κοντά στο ποτάμι δεν μπορούν να φανταστούν και το οικοδόμημα να ήταν κάπου αλλού. Έτσι, ενώ σίγουρα γνώριζαν για την ανασκαφή Λαζαρίδη στο λόφο Καστά, και την αποκάλυψη κυκλικού περιβόλου, δεν επιχειρούν την σύνδεση με την σκέψη, ίσως, της πολύ μεγάλης απόστασης οπότε και της μεγάλης δυσκολίας για την μεταφορά όλου αυτού του υλικού. Ωστόσο, το σημαντικό στοιχείο που διέλαθε της προσοχής τους είναι η καμπυλότητα που υπάρχει στα blocks, προκειμένου να «ντύσουν» τον αναθηματικών τοίχο των 497 μέτρων που κυκλώνουν τον λόφο Καστά. Εκεί πιστεύουμε ότι εντοπίζεται αντίστοιχα και η επιτυχία του αρχιτέκτονα Μιχάλη Λεφαντζή – ο οποίος μελέτησε την εργασία των Millers, καθώς υπολόγισε την καμπυλότητα και επίσης συνέδεσε τον Λέοντα με τον λόφο Καστά, λόγω της ανεύρεσης τμημάτων του αγάλματος μπροστά από το χώρο της ανασκαφής. Αλλά ας μην επεκταθούμε στα νεότερα στοιχεία, καθώς αυτό το θέμα θα μας απασχολήσει σχετικά σύντομα. Να μείνουμε στην εργασία των Millers και στην κριτική που διατυπώνει ο αρχιτέκτονας Dr. Dimitrios S. Dendrinos. Ο κ. Dendrinos διαπιστώνει ότι στην συγκεκριμένη εργασία υπάρχουν αστοχίες τόσο όσον αφορά την δομή της τοιχοποιίας, αλλά και την ακρίβεια των μετρήσεων. Ωστόσο παρά το λάθος στην διάταξη των μαρμάρων ήταν σωστός ο υπολογισμός του ύψους του τοίχου.

Πιο συγκεκριμένα ο κ. Dendrinos σημειώνει ότι «Η μελέτη τους είναι άστοχη για πολλούς λόγους, αλλά οι δύο μεγάλες αποτυχίες που ξεχωρίζουν είναι: Πρώτον, νόμιζαν ότι αυτές οι πλάκες προήλθαν από ένα ευθύ τοίχο, (και, επομένως, δεν κατάφεραν να αναγνωρίσουν ότι για να χωρέσουν αυτές οι πλάκες σε ένα κυκλικό περιμετρικό τείχος, έπρεπε να προσαρμόζονται στις πλευρές τους, ακόμη αποδείχθηκε ότι πρέπει να είναι κάθε πέτρα κατά το ήμισυ περίπου του ενός βαθμού σε κάθε πλευρά). Δεύτερον, ο τρόπος που «παράγονται» τα μεγέθη των πλακών (με μια μη ρεαλιστική ακρίβεια χιλιοστού, σε αντίθεση με τη στατιστική έλλειψη εξειδίκευσης στην εργασία τους) οδηγεί το κάθε αναγνώστη να πιστέψει ότι τα μεγέθη ήταν σε ένα βαθμό παρασκευασμένα για να χωρέσουν σε ένα τρίμετρο ψηλό τείχος από έξι στρώματα πέτρες στο «Μέγεθος των Μίλερ». (Their study is suspect on many grounds, but these two major failures stand out: First, they thought it was a straight wall these slabs came from (and thus they failed to recognize that for these slabs to fit a circular perimeter wall, they had to be adjusted at their sides, of what proved to be each stone by about half of a degree on each side). Second, the way they «produced» the slabs’ sizes (with an unrealistic accuracy down to the millimeter, in contrast to the statistical lack of sophistication in their paper) leads one to believe that the sizes were to an extent concocted to fit a 3-meter high wall by six layers of «Millers size» stones). Αναλυτικά τον σχολιασμό του κ. Dendrinos, επι της εργασία των Millers, με λεπτομέρειες και σχέδια μπορείτε να τον διαβάσετε στον προσωπικό του λογαριασμό στο FB στην διεύθυνση: (https://www.facebook.com/profile.php?id=100006919804554 ).

Κλείνοντας εκείνο που βγαίνει ως συμπέρασμα από την σημαντική κατ’ άλλα εργασία των Millers είναι ότι θα μπορούσαν να έχουν φτάσει τα ταυτίσουν τα μάρμαρα με ένα ιερό και σημαντικό χώρο, στον λόφο Καστά, αν δεν είχαν εγκλωβιστεί στην σκέψη ότι προέρχονταν από ένα κτήριο κοντά στο άγαλμα του Λέοντα, το οποίος από λάθος πίστευαν ότι βρέθηκαν τα κομμάτια του κοντά στην αρχική τους θέση. Η εργασία «The architectural blocks from the Strymon», δημοσιεύτηκε στο Αρχαιολογικό Δελτίο στον Α’ μέρος τόμος 27 του 1972 και με αφορμή την αναζήτηση απαντήσεων για τα ερωτήματα που ανακύπτουν από την ανασκαφή της Αμφίπολης, βρέθηκε και πάλι στην επικαιρότητα.

ΠΗΓΗ XRONOMETRO.COM

Advertisements