polemos_ellada_2_1_0

Μνημείο στα Καλάβρυτα για τους περισσότερους από 500 άρρενες άνω των 14 ετών που εκτέλεσαν οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής

Συμπληρώνονται σήμερα, 8 Μαΐου, εβδομήντα χρόνια από τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, του πρώτου πραγματικά παγκόσμιου πολέμου, που άφησε πίσω του περίπου 60 εκατομμύρια θύματα. Η λήξη του, σήμανε το τέλος των φασιστικών καθεστώτων αλλά και την αλλαγή στο χάρτη της Ευρώπης. Για τη σημασία αυτής της επετείου αλλά και τον ιδιαίτερο συμβολισμό της στις μέρες μας, τον εορτασμό της και την ελληνική ιδιαιτερότητα της επετείου, μιλά η ιστορικός Ιωάννα Παπαθανασίου, διευθύντρια ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) στο «Αθηναϊκό Πρακτορείο».

«»Ποτέ πια πόλεμος – ποτέ πια φασισμός» αυτό ήταν το κυρίαρχο σύνθημα στις 8/9 Μαΐου του 1945.Το σύνθημα -ευχή και υπόσχεση ταυτόχρονα- έδωσε τον τόνο στους μαζικότερους λαϊκούς πανηγυρισμούς που γνώρισε ποτέ η Ευρώπη, καθώς εκατομμύρια άνθρωποι ξεχύθηκαν στους δρόμους στο άγγελμα της συνθηκολόγησης της χιτλερικής Γερμανίας. Αναμενόμενη από καιρό, η μεγάλη αυτή στιγμή δεν επικύρωνε απλά το τέλος του πολέμου και την ήττα του ναζισμού. Σηματοδοτούσε το τέλος της θηριωδίας, τη συντριβή του φασισμού, την καινούργια αρχή, την άνοιξη στο μέλλον των ευρωπαϊκών λαών. Έτσι τουλάχιστον οι άνθρωποι το καταλάβαιναν τότε και για το λόγο αυτό πλημμύρισαν δρόμους και πλατείες απ’ τις ακτές του Ατλαντικού μέχρι τα Ουράλια όρη και από τον παγωμένο βορρά μέχρι τον βαλκανικό νότο πανηγυρίζοντας την μεγάλη αντιφασιστική νίκη.

»Αυτός ο πρώτος μεγάλος και αυθόρμητος λαϊκός εορτασμός που καταγράφεται εκείνες τις ημέρες του 1945 είναι κάτι που συχνά λησμονούμε, όπως λησμονούμε και το ότι αυτός ο πόλεμος ήταν, σε αντίθεση με τον πρώτο που χαρακτηρίζεται «μεγάλος», κυριολεκτικά παγκόσμιος και ότι το οριστικό τέλος του καθυστέρησε μέχρι τις 2 Σεπτεμβρίου της ίδιας χρονιάς. Στο μέτωπο του Ειρηνικού, η συνθηκολόγηση της Ιαπωνίας συνδέεται, δυστυχώς, με την χρήση του ατομικού όπλου στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι. Όπως και να έχει όμως, το «ποτέ πια φασισμός» που υπαγόρευσε την έκρηξη της λαϊκής ευφορίας ήταν κυρίως μια πανευρωπαϊκή υπόθεση η οποία κινδυνεύει να μείνει στα «αζήτητα» της Iστορίας, καθώς οι δημόσιες τελετές και οι επίσημες εορταστικές εκδηλώσεις που καθιερώθηκαν από πολύ νωρίς στη δημόσια σφαίρα άφησαν πίσω τους το πραγματικό περιεχόμενο των στιγμών» σημειώνει η καθηγήτρια.

«Ανεξάρτητα από τις αποχρώσεις που της αποδίδονται, η V-E Day (Victory in Europe) αποτελεί σήμερα σημείο αναφοράς για τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και για τις ΗΠΑ, όπου η νίκη των συμμάχων αφιερώθηκε εξαρχής στη μνήμη ενός εκ των μεγάλων πρωταγωνιστών της, αναφέρομαι στον πρόεδρο Ρούζβελτ που είχε πεθάνει ένα μήνα πριν την άνευ όρων συνθηκολόγηση της Γερμανίας. Σε πολλές δυτικο-ευρωπαϊκές χώρες, άλλωστε, η ημέρα αυτή είναι αρκετά κοντά στην απελευθέρωσή τους από τις δυνάμεις του ‘Αξονα. Έτσι στην Ολλανδία ή στην Δανία, για παράδειγμα, έχει καθιερωθεί η 5η Μαΐου, ημέρα της Απελευθέρωσης (Liberation Day). Αντίθετα, οι Ρώσοι διατηρούν το σοβιετικό εορταστικό πρωτόκολλο στις 9 Μαΐου. Βλέπετε, όταν υπογράφηκε η συνθηκολόγηση, στη Μόσχα είχε ήδη αλλάξει η ημερομηνία. Και εκεί, ωστόσο, οι μεγαλειώδεις στρατιωτικές παρελάσεις, αν και επικαλούνταν τον «αντιφασισμό» παρέπεμπαν με σαφήνεια στην προέλαση του «κόκκινου στρατού» προς το Βερολίνο και ελάχιστα απέδιδαν το νόημα και το αίτημα των αυθόρμητων λαϊκών πανηγυρισμών.»

Στην ερώτηση για το αν στις διαδοχικές εκδοχές του εορτασμού όλες αυτές τις δεκαετίες, έπαιξε αφενός ρόλο ο ψυχρός πόλεμος και η κατάρρευση του Τείχους του Βερολίνου, η κ. Παπαθανασίου απάντησε: «Τεράστιο! Το παρόν είναι αυτό που επαναπροσδιορίζει κάθε φορά το παρελθόν, ή καλύτερα προσπαθεί να το προσαρμόσει στα μέτρα του. Σε αυτή τη στρογγυλή επέτειο, η Γερμανίδα καγκελάριος δεν θα παραστεί, λόγω του προβλήματος στην Ουκρανία, στις εκδηλώσεις της Μόσχας. Αντίστοιχα, οι ανταγωνισμοί μεταξύ των «μεγάλων συμμάχων» που είχαν αρχίσει πρακτικά πριν το τέλος του πολέμου νοηματοδότησαν από την επομένη της νίκης και τα διαγγέλματα και τις επίσημες τελετές. Στη συνέχεια, ο ψυχρός πόλεμος, η «διαίρεση της Γερμανίας», της προσέδωσαν άλλες αποχρώσεις, την ενέταξαν στις διαφορετικές επετηρίδες των αντιπάλων και επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό τη συλλογική μνήμη. Αυτοί οι «πόλεμοι της μνήμης» που μας έδειξε πριν λίγα χρόνια ο Χάγκεν Φλάισερ οδηγούν σταδιακά, κατά τη γνώμη μου, και σε κάτι ακόμη εξίσου σημαντικό. Μέσα από τον συνεχή επαναπροσδιορισμό της η επέτειος χάνει δυστυχώς μαζί με το περιεχόμενο και την αξία της».

Σχετικά με το γιατί στην Ελλάδα δεν γιορτάζεται αυτή η επέτειος, η διευθύντρια ερευνών του ΕΚΚΕ τονίσει: «Η Ελλάδα είναι η μοναδική ίσως χώρα από όσες γνώρισαν την γερμανική Κατοχή που δεν εορτάζει ούτε την απελευθέρωσή της, ούτε την νίκη επί του φασισμού. Τραυματισμένη από τη σύγκρουση του Δεκέμβρη του 1944 «λησμόνησε» επιδεικτικά, ήδη από το 1946, την επέτειο. Το 1945, οι εκδηλώσεις ενθουσιασμού, οι κωδωνοκρουσίες και η κραυγή «Δημοκρατία» του πλήθους επισκίασαν τα διαγγέλματα του αρχιεπισκόπου-αντιβασιλέα, του πρωθυπουργού Π. Βούλγαρη και του στρατηγού Σκόμπυ, τις επίσημες τελετές και τις δοξολογίες. Ομως οι οργανωμένες κρούσεις των Χιτών, την ίδια εκείνη ημέρα, έδειχναν ότι η χώρα απείχε μόλις ένα βήμα από τον εμφύλιο πόλεμο. Στη συνέχεια κερδίσαμε την πρωτοτυπία: γιορτάζουμε την αρχή του πολέμου, το «Όχι» στο τελεσίγραφο του Μουσολίνι, παρά την προσπάθεια του Γ. Παπανδρέου το 1964 για εορτασμό και της ημέρας της απελευθέρωσης!»

polemos_ellada

Από τη σφαγή στο Δίστομο όπου εκτελέσθηκαν 214 άτομα από τους Ναζί κατακτητές

 

Απαντώντας σε ερώτημα για το τι νόημα θα μπορούσε να έχει σήμερα ο εορτασμός της λήξης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα, που δεν έχει παράδοση εορτασμού της 8ης Μαΐου και ταυτόχρονα ζει συνθήκες αναβίωσης της ακροδεξιάς και νεοναζιστικών μορφωμάτων, η κ.  Παπαθανασίου υπογράμμισε:

«Η ισχυρή επανεμφάνιση του νεοναζισμού στην Ευρώπη της κοινωνικής και οικονομικής κρίσης, ιδιαίτερα σε κοινωνίες όπως η ελληνική, αποτελεί φαινόμενο που δεν μπορούμε να παραβλέψουμε. Για το ζήτημα που μας απασχολεί ειδικά, χρειάζεται να κατανοήσουμε ένα σημείο το οποίο υποτιμούμε. Ο επετειακός εορτασμός της νίκης δεν αποτελεί πολιτική πρακτική κενή περιεχομένου, συμβολική κίνηση χωρίς αποτελέσματα. Ο Εμίλ Ντυρκέμ μας δίδαξε ότι όλες οι κοινωνίες, μεγάλες ή μικρές, όλοι οι πολιτισμοί, κυρίαρχοι ή μη, ανανεώνουν την ενεργητικότητά τους και εξασφαλίζουν την αναπαραγωγή τους μέσω τέτοιων τελετών. Χωρίς αυτή την περιοδική «αναβάπτιση» του κοινωνικού συνόλου μέσα από τις εθνικές ή διεθνικές τελετές, οι ιδέες που συνιστούν την ηθική και πολιτισμική ενότητα των κοινωνιών παύουν να αποτελούν τον συνεκτικό ιστό του κοινωνικού δεσμού και η συνοχή τους δοκιμάζεται. Ο αντιφασισμός, η δημοκρατική ιδέα, δεν είναι μια για πάντα χαραγμένη στη μνήμη μας και στη συνείδησή μας. Ο ναζισμός και οι σύγχρονες επιβιώσεις του δεν αποτελούν μια για πάντα την ειδεχθή πλευρά των ιδεών που γέννησε ο πολιτισμός μας, ο δυτικός πολιτισμός. Με άλλα λόγια, εάν δεν ανανεώνουμε περιοδικά, δηλαδή σε τακτά διαστήματα, την αντίθεσή μας στις φρικαλέες πρακτικές του ναζισμού, ο πολιτισμός μας θα υποστεί πλήγματα στη δημοκρατική του υπόσταση. Στην κατεύθυνση αυτή, ο εορτασμός της επετείου αποτελεί σίγουρα μια τελετή που δεν πρέπει να ξεχάσουμε ή να υποτιμήσουμε».

Συντάκτης:
efsyn.gr
Advertisements