Η μεγάλη ύφεση στη ναυτιλία, στο εμπόριο και στη βιοτεχνία στον ελλαδικό χώρο και τον παροικιακό ελληνισμό, επέδρασε ως επιταχυντής στην έναρξη του εθνικο-απελευθερωτικού αγώνα. Μια κλασική εικόνα από την καθημερινότητα της εποχής.

του Τάκη Κατσιμάρδου

Η Ελλάδα έχει βιώσει δραματικά τις μεγάλες διεθνείς οικονομικές κρίσεις. Στα μέσα του 19ου με πείνα και δυστυχία. Στο τέλος του, αλλά το μεσοπόλεμο, με χρεοκοπίες. Υπάρχει, όμως, και μια περίοδο οικονομικής καταστροφής, που αποδείχτηκε « δημιουργική» για τη χώρα! Πρόκειται για την κρίση στις αρχές του 19ου λίγο πριν από την Επανάσταση του 1821.

Ενόψει, λοιπόν, της επετείου και αντί άλλου αφιερωματικού κειμένου, λόγω των ημερών που διανύουμε, ας ρίξουμε μερικές ματιές σ΄ μια περίεργη, εκ πρώτης όψεως, πτυχή: «Οικονομική κρίση και ΄21».

Πρώτος και μάλλον μοναδικός ως τώρα, που έχει ασχοληθεί αναλυτικά με το θέμα είναι ο ιστορικός και δάσκαλος Βασίλης Κρεμμυδάς. Δυο σχετικά κείμενά του, περιέχονται, στο τελευταίο βιβλίο του «Διπλό ταξίδι, ψηλαφίσεις ενός ιστορικού » (κυκλοφόρησε πρόσφατα από τη βιβλιοθήκη του Μουσείου Μπενάκη). Παρόμοιες απόψεις ακροθιγώς, αλλά με αρκετή σαφήνεια, όπως ο ίδιος γράφει, έχει εκφράσει και σ΄ ένα από τα παλιότερα έργα του αμέσως μετά τη μεταπολίτευση («Εισαγωγή στην ιστορία της νεοελληνικής κοινωνίας»). Αλλά και στις πανεπιστημιακές παραδόσεις του.

Η συσχέτιση οικονομικής κρίσης και εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα φαντάζει κάπως «αιρετική». Δεν εντάσσεται, πάντως, στην πλημμυρίδα της αποκαλούμενης αναθεωρητικής ιστορίας. Αλλά τοποθετείται απολύτως στις κλασικές (επομένως και διαχρονικές) ιστορικές έρευνες για την Επανάσταση.

Η αφετηριακή θέση συνοψίζεται ως εξής στο πρώτο κείμενο του Κρεμμυδά (γραμμένο το 1976):

«Η νεοελληνική ιστοριογραφία, για να μας οδηγήσει στην Επανάσταση του 1821, μας περνούσε μέσα από μια εξαιρετική ανθηρή οικονομική και πνευματική κατάσταση, ώστε γινόταν σαφέστατη η τέτοια συνάρτηση και εξάρτηση των γεγονότων.

Εντούτοις, η Επανάσταση του 1821, εκδηλώθηκε σε μια περίοδο βαθύτατης οικονομικής κρίσις, όχι μόνο σε όλους τους τομείς της οικονομικής δραστηριότητας, αλλά ακόμη στους πνευματικούς και ιδεολογικούς προσανατολισμούς…»

Περισσότερα

Advertisements